शम्भूनाथ त्रिपाठा/प्रयागराज:। रविवासरेमाघ मेलायाःबृहत्तमःउत्सवः’मौनीअमावस्या’इति विश्वासस्य एतादृशः अपूर्वः समुद्रः दृष्टः यत् विश्वस्य अत्यन्तं विकसित राष्ट्राणि आधुनिकमहानगराणि च अपि संगमस्यवालुकाभिः बौनारूपेण दृश्यन्तेस्म एकस्मिन् दिने एव ४ कोटिभ्यः अधिकाः भक्ताः संगमतटेषु डुबकीं कृतवन्तः। एषा संख्या केवलं जनसमूहः नास्ति, अपितु एकस्य जीवन्तस्य ‘अस्थायी मेगा-नगरस्यचमत्कारः अस्ति यत् जनसंख्यायाः, घनत्वस्य च सर्वान् वैश्विक-अभिलेखान् भग्नवान्। संगम-तटेषु समागतः अयं जनसमूहः १५० तः अधिकानां देशानाम् संयुक्त जनसंख्यां अतिक्रमति। कनाडा देशस्य ४ कोटिजनसंख्या, आस्ट्रेलियादेशस्य २२५ मिलियन जनसंख्या च मौनी अमावस्या-जनसमूहस्य तुलने विवर्णा अस्ति। यदि एषः एकदिवसीयः जनसमूहः स्वतन्त्रः देशः इति गण्यते स्म तर्हि विश्वस्य ३९तमः बृहत्तमः देशः स्यात्। एशियायाः ५१ देशेषु केवलं १९ देशेषु प्रयागराज जनसमूहात् अधिका जनसंख्या अस्ति, अतः मलेशिया, सऊदी अरब, नेपाल इत्यादयः अन्ये दर्जनशः देशाः दूरं पृष्ठतः सन्ति। विश्वस्य सघनतमनगरेषु मकाऊ, मनिला, ढाका, मुम्बई च प्रयागराजस्य जनसंख्या घनत्वस्य तुलने विवर्णाः सन्ति। मुम्बई-नगरस्य सघनजन संख्या युक्ते धारावी-नगरस्य घनत्वं प्रतिचतुरस्र किलो मीटर् प्रायः २,००,००० जनानां घनत्वम् अस्ति। मौनी अमावस्यायां प्रयागराजस्य मेलाक्षेत्रं २५ गुणाधिकं सघनम् आसीत्। विकसित देशेषु सामान्य जनस्य १०० वर्गमीटर् अधिकं स्थानं प्राप्यते, संगमस्य तटे प्रत्येकस्य व्यक्तिस्य केवलं ०.२ वर्गमीटर् अथवा प्रायः द्वौ वर्गफीट् यावत् आसीत् एतत् एतावत् अल्पं स्थानं यत् मनुष्यः केवलं स्थातुं शक्नोति। प्रयागराज नगरे अयं समागमः वैश्विक घटनानां अपि छायाम् अकरोत् इव आसीत्। ओलम्पिक-क्रीडायां वा फीफा-विश्वकप-सदृशेषु प्रमुखेषु कार्यक्रमेषु सम्पूर्णमास पर्यन्तं समागच्छन्तः प्रेक्षकाणां संख्यायाः अपेक्षया सूर्योदयसमये प्रयागराज-नगरे स्नानं कृतवन्तः अधिकाः भक्ताः। क्षेत्रफलेन विश्वस्य द्वितीयः बृहत्तमः देशः कनाडा देशस्य जनसंख्या प्रयागराजस्य लघुतहसीलस्य समकक्ष क्षेत्रे एव सीमितम् आसीत्।
मौनी अमावस्यायाः अवसरे प्रयागराजे आस्थासमुद्रः प्रवहति स्म। देशस्य कोटि-कोटि-भक्ताः गङ्गा-स्नानार्थं संगमम् आगताः। प्रातःकालात् स्नानघाटेषु विशालः जनसमूहः दृश्यते स्म, यत्र ‘हर हर गङ्गे’ ‘जय माँ गंगा’ इति नाराः प्रतिध्वनिताः आसन्। पुष्पवृष्ट्या भक्तानां मध्ये उत्साहः उत्पन्नः, ये अस्य उपक्रमस्य कृते नगरप्रशासनं प्रति कृतज्ञतां प्रकटितवन्तः। महापौरः गणेश केसरवाणी मौनी अमावस्या सनातन संस्कृतेः महत्त्वपूर्णोत्सवः इति वर्णितवान्।आत्मशुद्धिं, संयमं, आध्यात्मिक जागरणं च प्रतीकं भवति इति सः अवदत्। मेयरः सूचितवान् यत् नगरनिगमेन जिलाप्रशासनेन च भक्तानाम् सुविधायैसुरक्षा,स्वच्छता,पेयजलं, प्रकाशः, यातायात प्रबन्धनस्य च विस्तृतव्यवस्था कृता। बटुकजी महाराजः गङ्गायाः स्नानेन शरीरं मनः च शुद्धं भवति इति कथयन् भक्तान् आशीर्वादं दत्तवान्। सः मौनी अमावस्यं संयम-ध्यान-भक्ति-उत्सवम् इति वर्णितवान् प्रशासनेन सह अनेकाः स्वैच्छिक संस्थाः सामाजिक सेवाः अपि संगमक्षेत्रे सेवां प्रदत्तवन्तः। एतेषु जल सेवाः,प्राथमिक चिकित्सा, स्वच्छता-अभियानानि, मार्गदर्शन केन्द्राणि च आसन्, येन सम्पूर्णे नगरे सेवायाः, सहकार्यस्य च वातावरणं निर्मितम् मौनी अमावस्यायाम् अस्मिन् अवसरे प्रयागराजः एकवारं पुनः सनातन आस्थायाः भारतीयसंस्कृतेः च सजीव प्रतीकत्वेन स्वस्य महत्त्वं सिद्धं कृतवान्।