नवदेहली। मणिपुरे पर्यटनक्षेत्रेषु कृषिक्षेत्रेषु च वर्षाणां व्यत्ययस्य अनन्तरं सामान्यता शनैः शनैः पुनः आगच्छति इति कारणेन सुधारस्य नूतनानि लक्षणानि दृश्यन्ते। ईशान भारतस्य बृहत्तमे स्वच्छ जल सरोवरे लोकटक सरोवरे पर्यटकाः नौकायानस्य आनन्दं लभन्तः दृश्यन्ते स्म। अस्य सरोवरस्य अद्वितीय फुमडिस् (वनस्पति-मृत्तिका, जैविकपदार्थैः निर्मिताः प्लवमानद्वीपाः) इति प्रसिद्धम् अस्ति। दृश्यस्य छायाचित्रेषु पर्यटकाः नौकासु शान्तिपूर्वकं उपविश्य प्राकृतिकसौन्दर्यस्य आनन्दं लभन्ते इति दृश्यते। इतरथा बिष्णुपुरमण्डलस्य कुम्बी तेराखाग्रामे एकस्य प्रगतिशीलकृषकस्य कथा स्थायि कृषिद्वारा आशां जनयितुं ध्यानं प्राप्नोति।
शाककृषकः निङ्थौ जम इनाओचा कोविड्-१९ महामारी-काले राज्ये दीर्घकालं यावत् अशान्ति-काले महतीं हानिं प्राप्य स्वस्य आजीविकां सफलतया पुनः सजीवं कृतवान्। बंजरभूमिषु शाकस्य कृषिं कुर्वन् इना ओचा वर्षाणां यावत् उपयुज्यमानस्य स्थानीय सर्षपस्य प्रकारस्य उपयोगेन गोभी (ग्रीन हीरोकिस्म), फूलगोभी, ब्रोकोली(क्वीन्मैजिक किस्म), सर्षपं च उत्पादितवान् अस्ति अस्मिन् ऋतौ एव सः प्रायः १८,००० वनस्पतयः रोपितवान्, यत्र ३,००० तः अधिकाः सर्षपवृक्षाः सन्ति, अधुना एव एकस्मिन् दिने प्रायः १०० सर्षपपुटं कटितवान् इनाओचा इत्यनेन स्वस्य कठिनसमयानां स्मरणं कृत्वा व्याख्यातं यत् महामारी काले स्वस्य उत्पादानाम् विक्रयणं कर्तुं असमर्थतायाः कारणेन महतीं हानिः अभवत्, गतवर्षे कृषिकार्यं अधिकं बाधितवती हिंसा च अभवत्। अस्मिन् वर्षे ममउत्पादनानि सम्यक् विक्रेतुं शक्नोमि इति आशासे इति सः अवदत्। सः प्रतिऋतुः सप्त-अष्ट-लक्ष-रूप्यकाणि, शाक-कृष्यात् प्रतिवर्षं प्रायः २० लक्ष-रूप्यकाणि च अर्जयति, धान-कृषिं विहाय। सः मन्यते यत् यदि अधिकाः कृषकाः गहनं वैज्ञानिकं च पद्धतिंस्वीकुर्वन्तितर्हिमणिपुरं आर्थिकदृष्ट्या स्वावलम्बी भवितुम् अर्हति।
सः व्याख्यातवान् यत् यदि कृषिः वैज्ञानिक रूपेण क्रियते तर्हि उत्पादनम् अपि अधिकं वर्धयितुं शक्यते। जैविककृषेः उत्पादनं न्यूनं भवति, परन्तु अधिकं लाभं सुनिश्चितं करोति। तस्य कृषिक्षेत्रे स्थानीयरोजगारस्य निर्माणम् अपि अभवत्। कृषि कर्मचारिणः युम्नाम इबेम्चा इत्यनेन उक्तं यत् बहवः मजदूराः रोपणं, क्षेत्रं स्वच्छं कर्तुं, परिपालनं च कर्तुं प्रवृत्ताः सन्ति। सुदृढ परिस्थित्या, कृषिक्रियाकलापस्य वर्धनेन च इआन्चा इत्यादयः कृषकाः आशावान् सन्ति यत् ग्रामीण मणिपुरे शान्तिः उत्पादकता च आजीविकायाः पुनर्स्थापनं करिष्यति।