नवदेहली। वार्ताहर:। पीएम मोदी भारतस्य रूसस्य च मैत्रीं पोलस्टार इव स्थिरं वर्णितवान्। सः अवदत् यत्’गत-अष्ट-दशकेषु विश्वे बहवः उत्थान-अवस्थाः दृष्टाः। मानवता अनेकानाम् आव्हानानां संकटानाञ्च सामनां कृतवती अस्ति। परन्तु एतत् सर्वं कृत्वा भारत-रूस-मैत्री सर्वदा ध्रुव-तारकवत् स्थिरं स्थिरं च अस्ति। मोदी रूसीपर्यटकानाम् कृते ३० दिवसीयं निःशुल्कं वीजां घोषितवान्। पत्रकार सम्मेलने रूस राष्ट्रपतिः पुटिन् भारताय तैलस्य अबाधित प्रदायस्य निरन्तरं घोषणां कृतवान्। यथा अपेक्षितं तथा पत्रकार सम्मेलने युद्धविमानाः प्रमुखाः रक्षासौदाः वा न घोषिताः। तदपि भारत-रूस-व्यापार-वर्धनं उद्दिश्य अनेकानि महत्त्वपूर्णानि घोषणानि कृताः। भारतस्य रूसस्य च मध्ये जहाजनिर्माणं, ध्रुवसमुद्रेषु भ्रमणार्थं भारतीय नाविकानां प्रशिक्षणं, नूतननौका यानमार्गेषु निवेशः, नागरिक परमाणुऊर्जा, महत्त्वपूर्णखनिजाः च इति विषये सम्झौताः, एमओयू च हस्ताक्षरिताः रूसी शिक्षा संस्थायाः प्रथमं कार्यालयं दिल्लीनगरे उद्घाटितम्अस्ति।इयं एजेन्सी सिनर्जी कार्पोरेशनस्य इनोप्रैक्टिका इण्डिया च संयुक्ता परियोजना अस्ति। अस्य उद्देश्यं भारतीयछात्राणां कृते रूसदेशे उच्चशिक्षायाः अधिकानि अवसरानि प्रदातुं वर्तते।
इनोप्रैक्टिकायाः प्रथमा उप मुख्यकार्यकारी नतालिया पोपोवा इत्यनेन उक्तं यत् अधुना अधिकाः भारतीयाः छात्राः रूसीशिक्षायाः प्रति आकृष्टाः भविष्यन्ति। सा अवलोकितवती यत् भारतस्य बहवः छात्राः पूर्वमेव रूसदेशे अध्ययनं कृत्वा सफलं करियरं निर्मितवन्तः।
नतालिया पोपोवा इत्यस्याः मते रूसदेशे अध्ययनं कुर्वन्तः भारतीयाः छात्राः उभयदेशानां नवीनता-प्रौद्योगिकी-उद्योगयोः मध्ये सेतुरूपेण अधिकं कार्यं कर्तुं शक्नुवन्ति तथा च उच्चप्रौद्योगिकी-कम्पनीनां संयोजने सहायतां कर्तुं शक्नुवन्ति।
पुतिन् उक्तवान् यत् वयं भारताय शस्त्राणि निरन्तरं प्रदास्याम-पुटिन् अवदत् यत् प्रायः पञ्चाशत् वर्षाणि यावत् रूसदेशः भारतीयसैन्यस्य सशस्त्री करणे आधुनिकीकरणे च सहायतां कुर्वन् अस्ति, भवेत् तत् वायुरक्षासेना, विमानयानं, नौसेना वा। समग्रतया वयं अधुना एव समाप्तानाम् चर्चानां परिणामैः पूर्णतया सन्तुष्टाः स्म मम विश्वासः अस्ति यत् एषा यात्रा अत्र कृताः सम्झौताः च भारत-रूस-रणनीतिकसाझेदारीम् अधिकं गभीरं करिष्यन्ति, येन अस्माकं देशानाम् अपि च भारत-रूस-जनानाम् अपि लाभः भविष्यति। रूसीसहाय्येन परमाणु विद्युत संस्थानस्य निर्माणं क्रियते पुटिन् उक्तवान् यत् रूस-भारतयोः संयुक्तरूपेण भारते बृहत्तमं परमाणु विद्युत संस्थानं निर्मायते। एतत् कुडन्कुलम् परमाणु विद्युत संस्थानम् (तमिलनाडु) अस्ति। न केवलं भारतस्य बृहत्तमा परमाणुपरियोजना, अपितु एशियायाः बृहत्तमासु अपि अन्यतमा अस्ति। अस्मिन् संयंत्रे कुलम् षट् रिएक्टर्-निर्माणं क्रियन्ते। प्रत्येकं रिएक्टर् १,००० मेगावाट् विद्युत् उत्पादनं करिष्यति। अस्य अर्थः अस्ति यत् यदा परियोजना सम्पन्नं भविष्यति तदा ६,००० मेगावाट् (६ गीगावाट्) विद्युत् उत्पादनं करिष्यति। पुटिन् उक्तवान् यत् षट् रिएक्टर् मध्ये त्रयः भारतस्य ऊर्जाजालेन सह पूर्वमेव सम्बद्धाः सन्ति। शेषत्रयं रिएक्टर् (एककम् ४, ५, ६ च) निर्माणस्य विभिन्नपदेषु अस्ति।
पुतिन् अवदत् यत्, ‘भारत-रूसयोः ९६ प्रतिशतं भुक्तिः स्वमुद्रासु भवति’ इति-पुटिन् अवदत् यत्, ‘प्रधानमन्त्री अस्मान् तादृशानां आव्हानानां सूचीं दत्तवान् यत् उभयसर्वकारेण सम्बोधनीयानि, तेषु वयं कार्यं करिष्यामः’ इति । भारतस्य यूरेशियन आर्थिकसङ्घस्य च मध्ये मुक्त व्यापार समझौतेन उभयोः लाभः भविष्यति इति सः अवदत्। सः अवदत् यत् उभौ देशौ क्रमेण स्व राष्ट्रीय मुद्रासु व्यापारं प्रति गच्छतः, सम्प्रति ९६ज्ञ् व्यवहाराः एवं क्रियन्ते। ऊर्जाक्षेत्रे अस्माकं साझेदारी अतीव सफला अस्ति। तैलस्य, गैसस्य, अङ्गारस्य, भारतस्य ऊर्जा-आवश्यकता-सम्बद्धस्य सर्वस्य च आपूर्तिः स्थिरः अस्ति’ इति।
मोदी उक्तवान् यत् भारतं रूसं च आतज्र्वादस्य विरुद्धं एकत्र तिष्ठतः-मोदी अवदत् यत्, ‘भारत-रूस-देशयोः आतज्र्वाद-विरुद्ध-युद्धे चिरकालात् स्कन्धेन स्कन्धेन स्थितौ स्तः। पहलगाम-नगरे आतज्र्वादी-आक्रमणं वा, क्रोकस्-नगरभवने कायर-आक्रमणं वा, एतेषां सर्वेषां घटनानां मूलं समानम् अस्ति। सः अवदत् यत्, ‘भारतस्य दृढं विश्वासः अस्ति यत् आतज्र्वादः मानवतायाः मूल्येषु प्रत्यक्षः आक्रमणः अस्ति, तस्य विरुद्धं वैश्विकं एकता अस्माकं महत्तमं बलम् अस्ति।’ संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य, जी-२०, ब्रिक्स्, एससीओ, इत्यादिषु मञ्चेषु भारतस्य रूसस्य च निकट सहकार्यम् अस्ति। एतेषु सर्वेषु मञ्चेषु वयं संवादं सहकार्यं च निरन्तरं करिष्यामः।
मोदी उक्तवान् यत्, ‘भारत-रूस-सम्बन्धस्य महत्तमं बलं विश्वासः एव अस्ति’-मञ्चं सम्बोधयन् पीएम मोदी उक्तवान् यत् एतादृशेन विशालेन प्रतिनिधिमण्डलेन सह राष्ट्रपतिव्लादिमीर् पुटिन् इत्यस्य यात्रा महत्त्वपूर्णा उपक्रमः अस्ति। सः सर्वेषां हार्दिकं स्वागतं कृत्वा अस्मिन् मञ्चे सम्मिलितः भूत्वा स्वविचाराः साझां कृत्वा प्रसन्नः इति अवदत्।
पुटिन् प्रति कृतज्ञतां प्रकटयन् मोदी अवदत् यत् भारतस्य यूरेशियन आर्थिकसङ्घस्य च मध्ये विषये वार्ता आरब्धा अस्ति मोदी उक्तवान् यत् विश्वासः एव कस्यापि साझेदारीयाः आधारः भवति, भवेत् सः व्यापारः वा कूटनीतिः वा। एषः विश्वासः भारत-रूस-सम्बन्धस्य महत्तमं बलं वर्तते, यत् द्वयोः देशयोः संयुक्त प्रयत्नानाम् दिशां गतिं च ददाति।
पुतिन् अवदत् यत् भारतात् आयातं वर्धयितुं सज्जः अस्ति-भारतस्य रूसस्य च बहुपक्षीयस्य्ा आर्थिकसम्बन्धस्य अधिकं सुदृढीकरणे विशेषं ध्यानं ददाति इति पुटिन् अवदत्। अद्यतनसमागमानन्तरं द्वयोः देशयोः आर्थिकसहकार्यं वर्धयितुं महत्त्वपूर्ण दस्तावेजस्य विषये सहमतिः अभवत् इति पुटिन् अवदत्। सः अवदत् यत् रूसीकम्पनयः भारतात् विविध वस्तूनाम् सेवानां च क्रयणं वर्धयितुं सज्जाः सन्ति। भारत-रूसयोः व्यापारं वर्धयितुं प्रत्येकं नूतनं प्रयासं, उपक्रमं च रूसः पूर्णतया समर्थनं करिष्यति इति पुटिन् आश्वासनं दत्तवान्। पुटिन् अवदत् यत् वयं केवलं तैलस्य, गैसस्य च चर्चायै भारतं न आगताःभारत-रूस-व्यापार-मञ्चेरूस-राष्ट्रपतिः व्लादिमीर् पुटिन् अवदत् यत् तस्य दलं केवलं तैल-गैस-विषये चर्चां कर्तुं वा सौदानां कर्तुं वा भारतं न आगतं। सः अवदत् यत् रूसदेशः भारतेन सह प्रत्येकस्मिन् क्षेत्रे सम्बन्धं व्यापारं च विस्तारयितुम् इच्छति पुटिन् इत्यस्य मते प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी निजीवार्तालापेषु बहुवारं उक्तवान् यत् भारतस्य अनेक क्षेत्रेषु महती क्षमता अस्ति, परन्तु उभयदेशेषु अद्यापि तस्य पूर्णतया पूंजी न कृता। पुटिन् अवदत् यत् अत एव अस्य व्यापारमञ्चस्य आयोजनं कृतम्, येन देशद्वयं नूतनक्षेत्रेषु साझेदारीविस्तारं कर्तुं शक्नोति, अवसरानां च उत्तमं उपयोगं कर्तुं शक्नोति।