नवदेहली/वार्ताहर:। जम्मू-कश्मीरे प्रचलति आतज्र्वाद विरोधी कार्याणि अधुना पारम्परिक सङ्घर्षेभ्यः, घेरणेभ्यः च परं विस्तारितानि सन्ति। सुरक्षा संस्थाः अधुना न केवलं आतज्र्वादिनः उन्मूलनं कर्तुं केन्द्रीकृताः सन्ति, अपितु आतज्र्वादं स्थापयति इति सम्पूर्णस्य पारिस्थितिकी तन्त्रस्य विच्छेदनं कर्तुं अपि केन्द्रीकृताः सन्ति-चाहे तत् नकली सिमकार्ड जालं, कारागारस्य अन्तः संयोजनं, अथवा स्थानीय सहकारिणः ये आतज्र्वादिनः रसद समर्थनं प्रदास्यन्ति। विगतसप्ताहे जम्मू-कश्मीर-पुलिस-प्रति गुप्तचर-कश्मीर-संस्थायाः आतज्र्वादी-जाल-सम्बद्धानांव्यक्तिनां,पाकिस्तान-आधारित-आतज्र्वादिनांस्थानीय-सुगमकर्तानां,पूर्व-आतज्र्वादिनः सम्पर्कस्य च समन्वितं दमनं कृतम् अस्ति श्रीनगर, बारामुल्ला, कुलगाम, पुलवामा, शोपियान्, अनन्तनाग, कुपवाडा च मण्डलेषु दर्जनशः निगूढ स्थानेषु छापा मारिताः। एतेषु कार्येषु पुलिसैः सुरक्षित सञ्चारमाध्यमानां निर्वाहार्थं पाकिस्तानीहैण्डलरैः उपयुज्यमानाः शतशः सिमकार्ड्, मोबाईल-उपकरणं च जप्तम्। सीआइके-दलेन एकः महिला सहितः नव शज्र्तिाः निरुद्धाः। अस्य समानान्तरेण जम्मूक्षेत्रस्य रामबन्, डोडा, किष्टवार, राजौरी, कथुआ जिल्हेषु अपि अन्वेषणकार्यक्रमाः कृताः। सुरक्षाबलाः तेषां परिवारानां गृहेषु अन्वेषणं कृतवन्तः येषां सदस्याः पाकिस्तान-कब्जित-कश्मीरे निवसन्ति अथवा आतज्र्वादिभिः सह सम्बन्धः अस्ति इति शज्र आसीत्। कथुआमण्डले आतज्र्वादिभिः सह कथित सम्बन्धस्य कारणेन द्वे विशेषपुलिसपदाधिकारिणः (एसपीओ) निष्कासिताः। अधुना काश्मीरस्य कारागारानाम् अन्तः अत्यन्तं कठोरनिगरानीकार्यं कृतम् अस्ति। अनन्तनाग, कुपवाड़ा, बारामुल्ला च कारागारेषु छापेमारीषु मोबाईलफोनाः, सिमकार्डाः, कागजस्य नोटाः च बरामदः अभवन्। एतेन ज्ञायते यत् केचन कैदिनः एन्क्रिप्टेड् एप्स् मार्गेण बहिः कार्यकर्तृभिः सह सम्पर्कं कुर्वन्ति स्म। वरिष्ठ पुलिस पदाधिकारिणः अवदन् यत् राष्ट्रविरोधि जालस्य पुनर्गठनं निवारयितुं एषा कार्यवाही ‘निवारकप्रकृत्या’ अस्ति।परन्तु एतादृशाः विस्तृताः अन्वेषणाः कदाचित् निर्दोषाः परिवाराः शज्रयाः अधीनाः भवन्ति इति केचन मानवअधिकारकारिणः चिन्ताम् अभिव्यक्तवन्तः अपरपक्षे सुरक्षाविशेषज्ञाः अस्याः नूतनायाः रणनीत्याः समर्थनं कुर्वन्ति। पूर्व उत्तर सेना सेनापति लेफ्टिनेंट जनरल (सेवानिवृत्त) बी. जसवालः, ‘कश्मीरे आतज्र्वादः अधुना विकेन्द्रीकृतः डिजिटलः च जातः। अतः तस्य प्रतिकारः न केवलं बन्दुकैः, अपितु प्रौद्योगिक्या, गुप्तचर्या च करणीयम्।
सारतः काश्मीरे आतज्र्वादविरुद्धं युद्धं बन्दुकैः न, अपितु दत्तांशैः, यन्त्रैः, निवारणैः च युद्धं क्रियते। वर्षाणां सङ्घर्षैः, घेरणैः च आतज्र्वादिनः न्यूनीकृताः, परन्तु तेषां जालं अद्यापि रूढम् अस्ति। सामाजिक माध्यम प्रचारः, नकलीसिम कार्डजालः, स्थानीय ‘भूमिगत कार्यकर्तारः’, कारागारात् गुप्तक्रियाकलापाः च अस्य आतज्र्स्य गुप्तस्रोताः एव सन्ति एषा नूतना पुलिस-रणनीतिः ‘जाल-विच्छेदनम्’ इति सूचयति यत् इदानीं ‘आतज्र्वादी’ इत्यस्मात् अपेक्षया आतज्र्वादी-जालस्य’ अधिकं ध्यानं वर्तते। आतज्र्वादः केवलं बन्दुकस्यविषयः नास्ति, अपितु विचाराणां, सूचनानां, वित्तीयस्रोतानां च सम्पूर्णा श्रृङ्खला अस्ति । एतस्याः श्रृङ्खलायाः भङ्गः आतज्र्वादस्य स्थायिनिराकरणस्य मार्गः अस्ति। अस्मिन् डिजिटलयुगे यदा कट्टरपंथा rतत्त्वानि सामाजिक माध्यमेन युवानः भ्रामन्ति तदा सीआइके-जम्मू-कश्मीर पुलिसयोः एतत् आँकडा-सञ्चालितं कार्यं भविष्यस्य सुरक्षानीतेः आदर्शं भवितुम् अर्हति। कश्मीरे आतज्र्वादविरोधीकार्यक्रमेषु अयं नूतनः अध्यायः एतत् सन्देशं प्रेषयति यत् भारतं केवलं आक्रमणेषु प्रतिक्रियां न ददाति, अपितु आतज्र्वादस्य स्रोतांसि मूलं निष्कासयितुं प्रयतते। नकली सिम कार्डात् आरभ्य कारागार जालपर्यन्तं प्रत्येकं लिज्र्् आक्रमणं क्रियते। यदि एषः अभियानः जन समर्थनेन कानूनी पारदर्शितायाः च सह निरन्तरं भवति तर्हि कश्मीरे स्थायिशान्तिः सुनिश्चितः भवितुम् अर्हति।