हरिकृष्ण शुक्ल/देहरादून। मुख्यमन्त्री पुष्करसिंह धामी शुक्रवासरे देहरादूनचिडियाघरस्य वन्यजीवसप्ताहस्य उद्घाटनं कुर्वन् राज्ये वन्यजीव प्रहार कारणात् प्राणहानिः सति दत्तस्य साहाय्यस्य राशिः १० लक्षरूप्यकाणि यावत् वर्धिता भविष्यति इति अवदत्। मुख्यमन्त्री पुष्करसिंहधामी उक्तवान् यत् वन्यजीवाः अस्माकं आस्थायाः, संस्कृतिस्य, परम्परायाः च अभिन्नः भागः अस्ति, अस्माकं देव देवताः अपि तेषां सह-अस्तित्वस्य सन्देशं दत्तवन्तः।
सिंहः माँ दुर्गायाः वाहनः, मूषकः गणेशजीयाः वाहनः, हंसः माँ सरस्वतीयाः वाहनः, मोरः भगवान् कार्तिकेयस्य वाहनः, उलूकः लक्ष्मीजीयाः वाहनम् अस्ति तथा च देवाधिदेवस्य महादेवस्य गले उपविष्टः नागराजः, तस्य सह उपविष्टाः नन्दी च अस्माकं सनातनसंस्कृतौ मनुष्याणां जीवजगत् च एकतायाः प्रतीकाः सन्ति। अत एव प्राचीनकालात् वन्यजीवसंरक्षणं भारतस्य जीवनशैल्याः स्वाभाविकः भागः अस्ति। मुख्यमन्त्री उक्तवान् यत् राज्यस्य भूमिः प्रायः १४.७७ प्रतिशतं षट् राष्ट्रियनिकुञ्जानि, सप्त वन्यजीवअभयारण्यानि, चत्वारि संरक्षणसंरक्षणानि च इति रूपेण रक्षिता अस्ति, यदा तु राष्ट्रियकुलं केवलं ५.२७ प्रतिशतं भवति। अयं भेदः अस्माकं राज्यस्य पर्यावरणप्रतिबद्धतायाः स्पष्टं प्रमाणम् अस्ति सः अवदत् यत् उत्तराखण्डस्य हरितभूमिः, स्वतन्त्रतया भ्रमन्तः वन्यजीवाः च वर्षभरि भारतात् विदेशेभ्यः च कोटि-कोटि-पर्यटकानाम् आकर्षणं कुर्वन्ति। पर्यटन सुविधानां सुनिश्चयेन सह राज्यसर्वकारः वनानां प्राकृतिक सौन्दर्यस्य संरक्षणाय, वन्यजीवानां रक्षणाय च प्रतिबद्धः अस्ति। मुख्यमन्त्री धामी इत्यनेन उक्तं यत् प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी इत्यस्मात् प्रेरितः राज्यसर्वकारः अर्थव्यवस्था, पारिस्थितिकी, प्रौद्योगिक्याः च सन्तुलनं कर्तुं कार्यं कुर्वन् अस्ति, तथैव विकासं प्राप्तुं प्राकृतिक संसाधनानाम् संरक्षणं च करोति मुख्यमन्त्री वनविभागाय निर्देशं दत्तवान् यत् प्रत्येकस्मिन् मण्डले न्यूनातिन्यूनम् एकं नूतनं पर्यटन स्थलं चिन्तयित्वा विकासं कुर्वन्तु, येन प्राकृतिकदृश्ये परिवर्तनं विना पर्यटकानां कृते सुलभं भवति। मुख्यमन्त्री उक्तवान् यत् राज्ये नूतनस्य इको-पर्यटन-प्रतिरूपस्य कार्यं प्रचलति, येन जनाः प्रकृतेः हानिम् अकुर्वन् वनैः सह सम्पर्कं कर्तुं शक्नुवन्ति।
मुख्यमन्त्री उक्तवान् यत् राज्यसर्वकारस्य सामूहिक प्रयत्नेन व्याघ्राः, तेन्दुः, गजाः, हिमतेन्दुः इत्यादीनां दुर्लभवन्यजीवजातीनां संख्यायां उत्साह वर्धक वृद्धिः अभवत्। परन्तु मानव-वन्यजीव-सङ्घर्षस्य आव्हानानि अपि वर्धन्ते। अस्य द्वन्द्वस्य निवारणाय सर्वकारः आधुनिकप्रौद्योगिक्याः वैज्ञानिक परिपाटानां च उपयोगं कुर्वन् अस्ति।वन्यजीवानां उत्तम निरीक्षणाय, रक्षणाय च वनविभागाय ड्रोन्, जीपीएस-प्रौद्योगिकी च प्रदत्ता अस्ति। स्थानीय जनानाम् कृते नूतनाः आजीविकायाः अवसराः सृज्यन्ते, येन ते वनसंरक्षणे वन्यजीवसंरक्षणे च सक्रिय भागिनः भवितुम् अर्हन्ति मुख्यमन्त्री अवदत् यत् राज्यसर्वकारेण एकलक्षं युवानं ‘सीएम यंग इको-प्रोजेनर्’ इति सृजति इति प्रतिज्ञा कृता, अधुना एषा योजना फलं ददाति। अस्याः योजनायाः अन्तर्गतं प्रकृतिमार्गदर्शकाः, ड्रोन्-विमानचालकाः, वन्यजीव-छायाचित्रकाराः, पारिस्थितिकी-पर्यटनम्, वन्यजीव-पर्यटनम् इत्यादीनां कौशल-आधारित-क्रियाकलापानाम् उद्यमरूपेण परिवर्तनं कर्तुं कार्यं प्रगतम् अस्ति तदतिरिक्तं राज्यस्य प्रत्येकस्मिन् मण्डले इको-क्लबद्वारा छात्राणां कृते अधुना वन्यजीव सम्बद्धाः शैक्षिकयात्राः आयोजिताः सन्ति।
मुख्यमन्त्री पुष्करसिंहधामी इत्यनेन उक्तं यत् प्रधान मन्त्रिणा नरेन्द्रमोदी इत्यनेन विश्वमञ्चात् ‘पर्यावरणाय जीवनशैल्या’ अपि आह्वानं कृतम्, यत् केवलं नारा एव न अपितु पृथिवीमातुः उद्धाराय मन्त्रः एव। मुख्यमन्त्री उत्तराखण्डं गच्छन्तीनां सर्वेषां पर्यटकानां कृते आह्वानं कृतवान् यत् यदा कदापि जङ्गलसफारीं गच्छन्ति वा कस्यापि धार्मिकपर्यटनस्थलं गच्छन्ति तदा कचराणां क्षेपणात् निवृत्ताः भवेयुः। वनमन्त्री सुबोधउनियालः अस्मिन् अवसरे उक्तवान् यत् वनानां वन्यजीवानां च रक्षणं सर्वेषां दायित्वम् अस्ति। अर्थव्यवस्था,पारिस्थितिकी,प्रौद्योगिक्याः च संयोजनेन एव राज्यं प्रगतिम् कर्तुं शक्नोति इति सः अवदत्।