नवदेहली। भारतेन अद्य स्वस्य सामरिकक्षमतायां अपरं ऐतिहासिकं माइलस्टोन् प्राप्तम्। रक्षासंशोधन विकास सङ्गठनम् तथा सामरिकबलकमाण्ड् च संयुक्त रूपेण रेल-आधारितस्य चल-प्रक्षेपकस्य मध्यम-परिधि-अग्नि-प्राइम-क्षेपणास्त्रस्य सफलतया परीक्षणं कृतवन्तः भारतीयरेलजालेन सह एकीकृतेन विशेष रूपेण परिकल्पितेन मञ्चात् एतादृशं प्रक्षेपणं प्रथमवारं कृतम् अस्ति। रक्षामन्त्री राजनाथसिंहः एतत् ‘अद्वितीयं प्रथमं’ इति वर्णितवान् यत् एषा प्रौद्योगिक्याः भारतस्य सामरिकनिवारकक्षमता नूतनस्तरं प्रति उन्नतवती अस्ति। पूर्वं समुद्र-स्थल-आधारित-मोबाईल-प्रक्षेपकात् परीक्षितं अग्नि-प्राइम-क्षेपणास्त्रम् अधुना रेल-आधारित-प्रक्षेपकेन सह अधिकं लचीलं जातम् एषा नूतना प्रौद्योगिक्याः कारणात् रेलजालस्य पारं क्षेपणास्त्रं विशेषपूर्वशर्तं विना चालयितुं शक्यते। एतेन अल्पः प्रतिक्रियासमयः सुनिश्चितः भवति तथा च प्रक्षेपणस्थलस्य दृश्यता न्यूनीभवति। अन्येषु शब्देषु, एषा प्रौद्योगिक्याः कारणात् सम्भाव्यप्रतिद्वन्द्वीनां कृते भारतस्य क्षेपणास्त्र नियोजनस्य पूर्वानुमानं कठिनं भवति। विस्तृतं रेलजालं भारतं देशस्य विभिन्न भागेभ्यः अप्रत्याशितरूपेण क्षेपणास्त्रप्रक्षेपणस्य क्षमताम् अयच्छति। एतेन कस्यापि प्रतिद्वन्द्वस्य कृते गम्भीरं सामरिकं आव्हानं भवति। अगस्तमासे ओडिशादेशस्य चण्डीपुरतः सफलप्रक्षेपणानन्तरं एषा परीक्षणा भवति। पूर्वं २०२४ तमस्य वर्षस्य मार्चमासे अग्नि-५ इत्यस्य परीक्षणं ‘मिशन दिव्यास्त्र’ इत्यस्य अन्तर्गतं कृतम्, यत्र प्रौद्योगिकी प्रदर्शिता आसीत। एषा प्रौद्योगिक्याः कारणात् एकेन क्षेपणास्त्रेण ३-४ परमाणुशिरः वहितुं बहुलक्ष्याणि लक्ष्यं च कर्तुं शक्यते सम्प्रति सामरिक बल कमाण्डः केवलं एक शिखा युक्तानि क्षेपणास्त्राणि एव चालयति, परन्तु एमआईआरवीक्षमतया भारतस्य सामरिकशक्तिः विश्वसनीयता च बहुगुणा वर्धते एतादृशे परिदृश्ये अग्नि-प्राइमस्य रेल-आधारित-प्रक्षेपणं भारतस्य सामरिक-शस्त्रागारं अधिकं वर्धयति।वैश्विकदृष्ट्या केवलं कतिपये एव देशाः रेल-आधारित-अथवा डिब्बा-युक्तानि चल-प्रक्षेपण-प्रणालीं विकसितवन्तः। भारतस्य अस्मिन् वर्गे प्रवेशः न केवलं प्रौद्योगिक्याः आत्म निर्भरतायाः प्रमाणं, अपितु भारतं स्वस्य सामरिक क्षमतां एकस्मिन् माध्यमे एव सीमितं कर्तुम् इच्छति इति स्पष्टं संकेतमपि अस्ति। एषः बहुस्तरीयः सुरक्षापद्धतिः चीन-पाकिस्तान-सदृशानां प्रतिवेशीनां विरुद्धं भारतस्य स्थितिं अधिकं सुदृढां करोति।
भवद्भ्यः स्मारयामः यत् अग्नि-प्राइमस्य एषनवीनतम परीक्षा न केवलं प्रौद्योगिक्याः उपलब्धिः, अपितु भारतस्य सामरिकचिन्तनस्य प्रतिबिम्बः अस्ति। रेल-आधारितः चल-प्रक्षेपकः भारतं ‘गुप्तं किन्तु सज्जं’ इति रणनीतिं प्रदाति। एतेन प्रतिद्वन्द्विनः कस्यापि आकस्मिकतायां भारतस्य प्रतिक्रियाक्षमतायाः पूर्वानुमानं कर्तुं न शक्नुवन्ति समग्रतया अस्याः परीक्षणेन भारतस्य सामरिकनिवर्तनक्षमतायाः नूतनाः आयामाः प्राप्ताः। एतत् न केवलं स्वावलम्बितस्य भारतस्य रक्षा दृष्टिं साक्षात्करोति अपितु भारतं स्वसुरक्षायाः विषये सम्झौतां कर्तुं न इच्छति इति अपि सुनिश्चितंकरोति।