editor
नवदेहली। अमेरिकीराष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः बुधवासरे नेदरलैण्ड्देशे नाटो-शिखर सम्मेलनस्य समये अवदत् यत् इरान् युद्धे शौर्यं प्रदर्शितवान्। ते तैलस्य व्यापारं कुर्वन्ति। अहं इच्छामि चेत् तत् निवारयितुं शक्नोमि, परन्तु अहं तत् कर्तुम् न इच्छामि। सः अवदत् यत् युद्धानन्तरं हानिः प्राप्तुं इरान् इराणस्य तैलविक्रयणस्य आवश्यकता वर्तते। यदि चीनदेशः इरान्देशात् तैलं क्रेतुं इच्छति तर्हि अस्माकं कोऽपि समस्या नास्ति। आगामिसप्ताहे इरान्-अमेरिका-देशयोः मध्ये वार्ता भविष्यति इति ट्रम्पः अवदत्। पूर्वं मंगलवासरे नाटो-शिखर सम्मेलनाय गच्छन् ट्रम्पः उक्तवान् यत् चीनदेशः इदानीं इरान्-देशात् तैलं क्रेतुं शक्नोति, परन्तु चीनदेशः अपि अमेरिकादेशात् तैलं क्रेतुं शक्नोति इति सः आशास्ति। परन्तु व्हाइट हाउसस्य अधिकारी स्पष्टी कृतवान् यत् इरान्देशे अमेरिकीप्रतिबन्धेषु एषा राहतस्य घोषणा नास्ति। इरान्-इजरायलयोः मध्ये १२ दिवसीययुद्धस्य अनन्तरं ट्रम्पः मंगलवासरे युद्धविरामस्य घोषणां कृतवान् इति वदामः। इजरायल्-देशे इरान्-देशस्य ड्रोन्-आक्रमणानि प्रâान्स्-देशेन स्थगितम् आसीत् इजरायल्-देशे इरान्-देशस्य ड्रोन्-आक्रमणं स्थगितम् इति प्रâान्स्-देशेन पुष्टिः कृता। एषा सूचना प्रâांसदेशस्य रक्षामन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नु इत्यनेन संसदे दत्ता। लेकोर्नु इत्यनेन उक्तं यत् १२ दिवसीयसङ्घर्षे इरान्-देशेन इजरायल्-देशं प्रति प्रायः १००० ड्रोन्-यानानि, ४०० बैलिस्टिक-क्षेपणानि च प्रहारितानि। परमाणु संस्था अवदत्-परमाणु स्थलानां निरीक्षणे इरान्देशात् प्रतिक्रिया न प्राप्तवती अन्तर्राष्ट्रीय परमाणु ऊर्जा संस्थायाः प्रमुखः राफेल् ग्रोस्सी गुरुवासरे अवदत् यत् परमाणुस्थलानां निरीक्षणार्थं इराणदेशात् अद्यापि तस्य प्रतिक्रिया न प्राप्ता। ग्रोस्सी रेडियो प्रâांस् इन्टरनेशनल् इत्यस्मै अवदत् यत्, ‘इरान्देशे आईएईए-सङ्घस्य उपस्थितिः उदारता नास्ति, अन्तर्राष्ट्रीयदायित्वम् अस्ति, यतः इरान् परमाणु-अप्रसारसन्धिस्य सदस्यः अस्ति आईएईए-प्रमुखः अवदत् यत्, ‘एनपीटी-सदस्यत्वेन इरान्-देशे निरीक्षण व्यवस्था भवितुमर्हति।’ एतत् कानूनी दायित्वं यत् एकपक्षीय रूपेण स्थगितुं न शक्यते।’परमाणु-अप्रसारसन्धिः एकः सम्झौता अस्ति यः परमाणुशस्त्राणां वैश्विकप्रसारस्य निरीक्षणाय, निवारणाय च तथा च परमाणुप्रौद्योगिक्याः शान्तिपूर्ण प्रयोगस्य प्रवर्धनार्थं निर्मितः अस्ति येषु देशेषु सन्धिः कृतः तेषु कस्मिन् अपि देशे परमाणुशस्त्राणि नास्ति, तेषां प्रयोगः प्रतिषिद्धः अस्ति। इराणस्य विदेश मन्त्री अब्बास अरक्ची इत्यनेन बुधवासरे सुझावः दत्तः यत् इराणः स्वस्य परमाणुस्थलेषु अमेरिका-इजरायलयोः आक्रमणान् दृष्ट्वा एनपीटी-सदस्य तायाः पुनर्विचारं कर्तुं शक्नोति। ट्रम्पः अवदत् – इरान्-देशेन सह परमाणु सौदान्तरस्य आवश्यकता नास्ति, परन्तु आगामि सप्ताहे वार्ता भविष्यति अमेरिकी राष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः उक्तवान् यत् इरान्-देशेन सह परमाणुसौदान्तरस्य आवश्यकता नास्ति यतोहि अमेरिका-इजरायल-देशयोः इरान्-देशस्य परमाणु-कार्यक्रमः पूर्वमेव नष्टः अस्ति ।
बुधवासरे नाटो-शिखरसम्मेलने पत्रकारैः सह वदन् ट्रम्पः अवदत् यत् आगामिसप्ताहे अमेरिका-ईरानी-अधिकारिणः वार्ता करिष्यन्ति इति। अमेरिकी राष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पस्य आधिकारिक निवास स्थाने व्हाइट हाउस् इत्यनेन नाटो शिखर सम्मेलनात् प्रत्यागमनस्य ट्रम्पस्य भिडियो प्रकाशितः। अस्मिन् विडियोमध्ये कैप्शनं लिखितम् अस्ति-पिता गृहे अस्ति। वस्तुतः नाटो-प्रमुखः मार्क रुट्टे विनोदेन डोनाल्ड ट्रम्पं पिता इति आह्वयति स्म।इजरायलस्य आक्रमणे ईरानीवैज्ञानिकः परिवारस्य ११ सदस्याः च मृताः इजरायल-देशस्य आक्रमणे एकः ईरानी-वैज्ञानिकः तस्य परिवारस्य ११ सदस्याः च मृताः सन्ति। इरान्-देशस्य आङ्ग्ल-वार्ता-चैनलेन प्रेस-टीवी-इत्यनेन एषा सूचना दत्ता। परमाणुवैज्ञानिकं सादेग साबेरे इत्येतदतिरिक्तं मृतेषु वृद्धाः, महिलाः, बालकाः च सन्ति प्रतिवेदनानुसारं युद्धविरामस्य प्रभावात् पूर्वमेव सोमवासरे रात्रौ एषः आक्रमणः अभवत्। अमेरिकीगुप्तचरसंस्था सीआयए कथयति यत् अद्यतन-आक्रमणैः इराणस्य परमाणु-कार्यक्रमस्य बहु क्षतिः अभवत्। सी.आय.ए.- ट्रम्प-प्रशासनस्य अधिकारिणां मते एतैः आक्रमणैः इरान्-देशस्य बहवः महत्त्वपूर्णाः परमाणु-सुविधाः नष्टाः अभवन्, तेषां पुनर्निर्माणार्थं बहुवर्षं यावत् समयः भवितुं शक्नोति रक्षागुप्तचर संस्थायाः प्रारम्भिक प्रतिवेदनेषु उक्तं यत् अमेरिकादेशः इराणस्य परमाणुकार्यक्रमं कतिपयान् मासान् पश्चात् कृतवान्। सी.आय.ए.-निदेशकः जॉन् रट्क्लिफ् इत्यनेन उक्तं यत् नूतनाः सूचनाः दर्शयन्ति यत् इराणस्य मुख्यपरमाणुस्थलानां महती क्षतिः अभवत्। एतेषु आक्रमणेषु इराणस्य शस्त्र निर्माण क्षमता पूर्णतया नष्टा इति राष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः अपि उक्तवान्। अमेरिकीगुप्तचर प्रमुखः तुलसी गब्बार्डः अपि अवदत् यत् नूतना सूचना स्पष्टतया दर्शयति यत् इराणस्य परमाणु स्थलानि नष्टानि सन्ति। इदानीं इरान्-देशस्य विदेश मन्त्रालयेन अपि अलजजीरा-सञ्चारमाध्यमेन उक्तं यत् इजरायल्-अमेरिका-देशयोः निरन्तरं आक्रमणैः तेषां परमाणुस्थलानां महती क्षतिः अभवत् । गुरुवासरे अपराह्णे २ वादने (भारतीयसमये ११:३० वादने) अमेरिकी-सीनेट्-मध्ये इरान्-विषये गुप्त-समारोहः भविष्यति। एषा सभा सोमवासरे भवितुम् अर्हति स्म किन्तु सूत्रैः सीएनएन-सङ्घं सूचितं यत् इदानीं परिवर्तनं कृतम् अस्ति। अस्य वृत्तान्तस्य उद्देश्यं इरान्-देशस्य वर्तमानस्थितेः विषये, विशेषतः अद्यतन-अमेरिका-सैन्य-आक्रमणानां, तस्य प्रभावस्य च व्िाषये सिनेटर-सदस्यान् सूचयितुं वर्तते। अस्मिन् विषये अमेरिकादेशे ट्रम्प प्रशासनं आलोचनायाः सामनां कुर्वन् अस्ति।इराणस्य विषये अमेरिकायाः कार्यवाही पूर्वं पर्याप्तसूचनाः न दत्ताः इति कारणेन प्रतिनिधि सभायाः, सिनेट्-गुप्तचर समितीनां च लोकतान्त्रिक-नेतारः अप्रसन्नतां प्रकटितवन्तः। ते प्रशासनं चेतवन्तः यत् ब्रीफिंग् इत्यस्मात् पूर्वं किमपि प्रकारस्य गलतसूचनाः प्रस्तुतुं वा तथ्यं विकृतं कर्तुं वा न प्रयतेत। इदानीं शुक्रवासरे अमेरिका प्रतिनिधि सदनं पृथक् पृथक् एतस्मिन् एव विषये अवगतं भविष्यति इति अपेक्षा अस्ति। इरान्-इजरायल-देशयोः युद्धविरामस्य अभावेऽपि देशे सर्वोच्चनेता आयातल्लाह-अली-खामेनी-इत्यस्य सार्वजनिकरूपेण अनुपस्थितेः विषये अटकाः तीव्राः अभवन्द न्यूयॉर्क टाइम्स् इति वृत्तपत्रस्य अनुसारं खामेनी गत एकसप्ताहं यावत् सार्वजनिकरूपेण न दृष्टः, न च तस्य विषये किमपि वक्तव्यं प्रकाशं प्राप्तवान्। प्रतिवेदने उक्तं यत् यदा इजरायल-इरान्-देशयोः प्रत्यक्ष सैन्य सङ्घर्षः जूनमासस्य १३ दिनाङ्के आरब्धः तदा खामेनी सुरक्षा कारणात् निगूढः आसीत् । इरान्-देशेन इजरायल्-देशः युद्धविरामस्य अभावेऽपि देशस्य अन्तः जासूसीकार्यं करोति इति आरोपः कृतः।इराणस्य गुप्तचरमन्त्रालयेन चेतावनी दत्ता यत् इजरायलस्य गुप्तचरकार्यं देशस्य अन्तः निरन्तरं वर्तते। एषा सूचना ईरानी-समाचार-संस्थायाः फार्स्-संस्थायाः दत्ता अस्ति प्रतिवेदनानुसारं इजरायलस्य एजेण्ट्-जनाः इराणी-नागरिकाणां बहूनां कृते दूरभाषं कुर्वन्ति इति मन्त्रालयेन उक्तम्। तेषां उद्देश्यं गुप्तचरं कृत्वा दूरभाषेण सूचनां प्राप्तुं भवति। इजरायलदेशः राष्ट्रियैकतायाः सामाजिक सौहार्दस्य च विरुद्धं जनान् प्रेरयितुं देशे मिथ्यावार्ताः प्रसारयति इति अपि मन्त्रालयेन दावितम्। अद्य प्रातःतः अपराह्णपर्यन्तं जॉर्डन-उपत्यकायाः क्षेत्रे सैन्य-अभ्यासः भविष्यति इति इजरायल-सेना घोषितवती अस्ति। अस्मिन् काले क्षेत्रे सैन्यवाहनानां बृहत् आवागमनंभविष्यतिसेनास्थानीयनिवासिनः सचेष्टयित्वा उक्तवती यत् एषः अभ्यासः पूर्वनियोजितः अस्ति, सुरक्षासम्बद्धानां सज्जतायाः भागः अस्ति।
अमेरिकीराष्ट्रपतिः अवदत्- इरान् इजरायल् च विद्यालयस्य बालकाः इव युद्धं कुर्वन्ति-ट्रम्पः नाटो-शिखर सम्मेलनस्य समये पत्रिकाभ्यः दत्ते वक्तव्ये इरान्-इजरायलयोः युद्धस्य तुलनां बालकानां युद्धेन सह कृतवान्। सः अवदत्-‘द्वयोः देशयोः मध्येमहत् युद्धं जातम्, यथा द्वौ बालकौ विद्यालयस्य प्राङ्गणे युद्धं कुर्वन्ति। भवन्तः तान् सद्यः निवारयितुं न शक्नुवन्ति। २-३ निमेषान् यावत् युद्धं कुर्वन्तु, ततः तान् निवारयितुं सुलभं भविष्यति।’ अमेरिकी राष्ट्रपतिः वक्तव्यं ददाति स्म यदा नाटो-महासचिवः मार्क-रूट् इत्ययं तं इरान्-इजरायल-देशस्य ‘पिता’ इति आह्वयति स्म। पत्रकार सम्मेलनस्य समये रूट् अवदत् यत् ‘ततः च पितुः कदाचित् कठोरभाषायाः प्रयोगः कर्तव्यः भवति।’ अस्य उत्तरं ट्रम्पः अवदत् यत् ‘भवता प्रतिवारं कठोर भाषायाः प्रयोगः करणीयः’ इति ।
ट्रम्पः अवदत्- इरान् इत्यनेन कतारदेशे अमेरिकीवायुस्थानके १४ क्षेपणानि प्रहारितानि
अमेरिकीराष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः कतारदेशस्य अमेरिकीवायुस्थानके आक्रमणस्य विषये जूनमासस्य २२ दिनाङ्के हेग्नगरे नाटो-शिखरसम्मेलनस्य समये सूचितवान् । ट्रम्पः अवदत् यत् कतारदेशस्य अल उदेइड् वायुसेनास्थानके इरान् इत्यनेन १४ उच्चस्तरीयाः क्षेपणानि प्रहारितानि।
ट्रम्पः अवदत् यत्, ‘ते (ईरानीजनाः) आक्रमणात् पूर्वं अस्मान् चेतवन्तः।’ ते पृष्टवन्तः यत् एकवादनपर्यन्तं आक्रमणं कुशलं भविष्यति वा? वयं अवदमः यत् कोऽपि समस्या नास्ति। चेतावनी प्राप्तमात्रेण वयं वायुस्थानकं निष्कासितवन्तः। तत्र केवलं गनराः एव आसन्, ये १४ क्षेपणास्त्रेषु १४ क्षेपणानि पातयन्ति स्म ।’
कतारदेशे अमेरिकादेशस्य अल-उदेइदवायुसैन्यस्थानकं मध्यपूर्वे अस्य बृहत्तमः सैन्यकेन्द्रः अस्ति । अत्र ८ तः १० सहस्राणि अमेरिकनसैनिकाः नियोजिताः सन्ति । अमेरिकी-देशस्य परमाणु-अड्डेषु आक्रमणस्य प्रतिक्रियारूपेण इरान्-देशः जून-मासस्य २१ दिनाङ्के अत्र आक्रमणं कृतवान् । कालः इरान्देशात् २९६ भारतीयाः ४ नेपालीनागरिकाः च भारतं प्राप्तवन्तः। इरान्-इजरायलयोः युद्धविरामस्य अनन्तरम् अपि इरान्-देशात् भारतीयनागरिकाणां आगमनस्य प्रक्रिया अद्यापि वर्तते । भारतीयविदेशमन्त्रालयेन बुधवासर्रे ें इत्यत्र प्रकाशितस्य पोस्ट् मध्ये उक्तं यत्, ‘२५ जून दिनाङ्के सायं ४:३० वादने इराणस्य मशहद्तः नवीदिल्लीनगरं प्राप्ते विशेषविमानयानेन २९६ भारतीयाः ४ नेपालीनागरिकाः च इरान्देशात् निष्कासिताः।’
एतावता इरान्देशात् ३१५४ भारतीयनागरिकाः ऑपरेशन सिन्धु इत्यस्य अन्तर्गतं पुनः आनीताः सन्ति । इरान्देशे भारतीयदूतावासेन भारतीयनागरिकाणां उद्धारकार्यं क्रमेण समाप्तं भविष्यति इति घोषितम्, यतः अधुना तत्र युद्धस्य स्थितिः समाप्तः अस्ति। इजरायलस्य आक्रमणे ६२७ ईरानीजनाः मृताः, ४८७० जनाः च घातिताः इति इराणस्य स्वास्थ्यमन्त्रालयस्य प्रवक्ता हुसैन केर्मन्पुरः अवदत्। सर्वाधिकं क्षतिः तेहराननगरे अभवत्, तदनन्तरं केर्मान्शाह-नगरे अन्येषु नगरेषु च बहवः जनाः अभवन् । केर्मन्पुरः अवदत् यत् आक्रमणस्थले ८६ज्ञ् जनाः मृताः, शेषाः चिकित्सालये एव मृताः । लेबनानदेशस्य उग्रवादीसङ्गठनः हिजबुलः इजरायलविरुद्धं इराणस्य विजयस्य दावान् अकरोत्। १२ दिवसीययुद्धे इजरायल्-देशे सटीक-आक्रमणानि कृत्वा इरान्-देशः आध्यात्मिकं विजयं प्राप्तवान् इति हिज्बुल-सङ्घः अवदत् ।
हिजबुल-सङ्घः अवदत् यत् एषा विजयः अस्िमन् क्षेत्रे अमेरिकन-प्रभुत्वस्य, इजरायल-अभिमानस्य च विरुद्धं नूतनयुगस्य आरम्भः अस्ति । इरान् अवदत् – युद्धनीतिः असफलः अभवत्, विश्वं कूटनीतिं प्रति प्रत्यागन्तुं अर्हति
इरान् विश्वस्य देशेभ्यः कूटनीतिं प्रति प्रत्यागन्तुं आह्वानं कृतवान् अस्ति। इरान् इत्यनेन उक्तं यत् स्वस्य शान्तिपूर्णं परमाणुकार्यक्रमं निवारयितुं सैन्यशक्तिं धमकीकृत्य, भयभीतान् कर्तुं, उपयोगं कर्तुं च प्रयत्नाः असफलाः अभवन्। युद्धनीतिः असफलः अभवत् अधुना कूटनीतिः एव एकमात्रः उपायः इति इरान्-देशः आग्रहं कृतवान् ।
इराणस्य एतत् वक्तव्यं तस्मिन् समये आगतं यदा कतिपयदिनानि पूर्वं तस्य संसदः संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य अन्तर्राष्ट्रीयपरमाणुऊर्जासंस्थायाः (घ्AEA) सहकार्यं स्थगयितुं विधेयकं पारितवती। परन्तु अस्य विधेयकस्य राष्ट्रियसुरक्षापरिषदः अनुमोदनं अद्यापि न प्राप्तम्।
