नवदेहली। कनाडादेशस्य अल्बर्टाप्रान्तस्य कनाडा स्कीस्-नगरे ३ दिवसीयं जी-७ शिखरसम्मेलनं इरान्-इजरायल-तनावस्य कारणेन प्रभावितम् अभवत् अमेरिकीराष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः अवशिष्टाः ६ सदस्यदेशाः च रूस-युक्रेन-युद्धम्, इरान्-इजरायल-सङ्घर्षः इत्यादिषु विषयेषु सहमतिम् अवाप्तुं न शक्तवन्तः।एकदिनपूर्वं ट्रम्पः सहसा शिखरसम्मेलनं त्यत्तäवा अमेरिकादेशं प्रत्यागतवान्। अस्य कारणात् जी-७ शिखरसम्मेलनस्य कार्यसूचनायाः चर्चा कर्तुं न शक्यतेस्म।शिखरसम्मेलनेजी-७-देशानां राष्ट्रप्रमुखानाम्मध्ये केवलं द्विपक्षीयवार्ता एव अभवत् पीएम मोदी अतिथिराष्ट्ररूपेण शिखर सम्मेलने भागं गृहीतवान्। कनाडादेशस्य पीएम मार्क कार्नी इत्यनेन मोदी इत्यस्य स्वागतं कृतम्। तदनन्तरं द्वयोः देशयोः राष्ट्रप्रमुखयोः मध्ये द्विपक्षीयसमागमः अभवत्। समागमानन्तरं मोदी उक्तवान्-भारत-कनाडा-देशयोः सम्बन्धाः अतीव महत्त्वपूर्णाः सन्ति। अहं भवतः (कनाडा-देशस्य पीएम) अतीव कृतज्ञः अस्मि यत् भारतं जी-७-सङ्घं प्रति आमन्त्रितवान्। अहम् अपि सौभाग्यशालीअस्मियत्२०१५ तमस्य वर्षस्य अनन्तरं पुनः कनाडादेशम् आगत्य कनाडादेशस्य जनानां सह सम्बद्धतां प्राप्तुं अवसरः प्राप्तः।अनेन सह भारत-कनाडा-देशयोः उच्चायुक्तस्य पुनर्स्थापनार्थं सहमतिः अभवत्। वस्तुतः आतज्र्वादीनिज्जारहत्याप्रकरणस्य अनन्तरंगतवर्षस्यअक्टोबर्मासेउभयदेशः६-६ राजनयिकान् देशात् निष्कासितवान्। एकः पत्रकारः कनाडादेशस्य पीएमं पृष्टवान् यत् सः हरदीपसिंह निज्जारस्य हत्यायाः विषये पीएम मोदी इत्यनेन सह वार्तालापं करोति वा इति। अस्य प्रत्यक्षं उत्तरं कार्नी न दत्तवान्। सः अवदत्-वयं मोदी च कानूनी विषयेषु परस्पर सहकार्यस्य च विषये चर्चां कृतवन्तौ। सः च विषयःअद्यापि न्यायालये अस्ति, अतः तस्मिन् विषये टिप्पणीं कर्तुं मया सावधानता भवितुमर्हति। कनाडा देशस्य पीएम मार्क कार्नी जी-७ शिखरसम्मेलनस्य समापनभाषणे अवदत्-समग्रं विश्वं परिवर्तनस्य चरणं गच्छति। अस्माकं बहवः आव्हानाः सन्ति। जलवायु परिवर्तनं वा संघर्षः वा। प्रधानमन्त्री मोदी-कनाडा-प्रधानमन्त्रीकार्नी-योःसमागमस्य विषये विदेश सचिवः विक्रममिश्री अवदत्यत्,उभयोः देशयोः प्रधानमन्त्रिणां मध्येअनेकेषु विषयेषु सम्झौता अभवत्। उच्चायुक्तस्य भारतेकनाडादेशे च शीघ्रमेव पुनःनियुक्तिः भविष्यति। व्यापारस्य, सम्बन्धस्य च उन्नयनार्थं चिरकालं यावत् अटन्तः ये वार्ताः पुनः आरभ्यन्ते। कनाडादेशस्य समाचार जाल स्थलस्य सीबीसी इत्यस्य अनुसारं युक्रेन देशस्य राष्ट्रपतिः वोलोडिमिर् जेलेन्स्की अपि जी-७शिखरसम्मेलनात् पूर्वमेव पुनरागमिष्यति। ज़ेलेन्स्की पूर्वनिर्धारितकार्यक्रमाय, पत्रकारसम्मेलनाय च कैल्गरीनगरं गन्तुम् आसीत्। परन्तु इदानीं सः न गमिष्यति। अमेरिकीराष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः अपि इजरायल-ईरान-सङ्घर्षस्य उल्लेखं कृत्वा गतरात्रौ प्रातःकाले एव प्रस्थितवान्। ज़ेलेन्स्की अत्र ट्रम्पेन सह साक्षात्कारं कृत्वा रूसस्य राष्ट्रपतिः व्लादिमीर् पुटिन् इत्यस्य उपरि दबावं स्थापयितुं आगतः आसीत् । परन्तु सः अद्य जी-७-नेतृणां समर्थनस्य संयुक्त वक्तव्यं विना कनाडादेशात् निर्गच्छति। जी-७ शिखर सम्मेलनस्य आतिथ्यं कुर्वन् कनाडादेशः अवदत् यत् समूहस्य सर्वे ७ देशाः खनिज-एआइ, वन-अग्नि-घटनानां निवारणम् इत्यादिषु विषयेषु ६ संयुक्त वक्तव्येषु सहमताः सन्ति एतदतिरिक्तं सर्वेषां सदस्य देशानां क्वाण्टम् कम्प्यूटिङ्ग्, प्रवासीतस्करी इत्यादिषु विषयेषु साधारणं मतं प्रकटितम् अस्ति। प्रधान मन्त्रिणा मोदी इत्यनेन सह मिलित्वा कनाडादेशस्य प्रधानमन्त्री मार्क कार्नी इत्यनेन उक्तं यत्, येषु विषयेषु वयं मिलित्वा निबद्धुं इच्छामः तेषु ऊर्जा सुरक्षा, आतज्र्वादविरुद्धयुद्धं च अन्तर्भवति। इटली देशस्य प्रधानमन्त्री जॉर्जिया मेलोनी इत्यनेन पीएम मोदी इत्यनेन सह ट्विट्टर् इत्यत्र चित्रं स्थापयित्वा भारतस्य इटलीदेशस्य च गभीरा मैत्री अस्ति इति लिखितम्।अस्य प्रति मोदी अवदत् यत्, प्रधानमन्त्री जॉर्जिया मेलोनी, अहं भवता सह सर्वथा सहमतः अस्मि। इटली-देशेन सह भारतस्य मैत्री सुदृढा भविष्यति, येन अस्माकं जनानां लाभः भविष्यति। पीएम मोदी कनाडादेशस्य प्रधानमन्त्री मार्क कार्नी इत्यनेनसहद्विपक्षीयसमागमंकृतवान्।एतस्याः समागमस्य अनन्तरं मोदी अवदत् यत्, अहं भवतः (कनाडा-देशस्य पीएम) अतीव कृतज्ञः अस्मि यत् भारतंजी-७मध्येआमन्त्रितवान्।अहम्अपि सौभाग्यशाली अस्मि यत् २०१५ तमस्य वर्षस्य अनन्तरं पुनः कनाडादेशम् आगत्य कनाडादेशस्य जनानां सह सम्बद्धतां प्राप्तुं अवसरः प्राप्तः। भारतं विश्वस्य बृहत्तमः लोकतान्त्रिकदेशः अस्ति। अधुना जी-२० शिखरसम्मेलनस्य अध्यक्षत्वेन भारतेन विश्वस्य कृते अनेकानि उपक्रमाः कृताः आसन् । वयं उ७ इत्यस्मिन् तस्मिन् कार्यं कर्तुं अग्रे गतवन्तः।
भारतस्य कनाडा-देशस्य च सम्बन्धाः अतीव महत्त्वपूर्णाःसन्ति। कनाडादेशस्य अनेकानां कम्पनीनां भारते निवेशः अस्ति। भारतस्य जनानां कनाडादेशस्य भूमौ अपि निवेशः अस्ति । उभयोः देशयोः मिलित्वा लोकतन्त्रं मानवतां च सुदृढं कर्तव्यं भविष्यति। अहं विश्वसिमियत् अहं तस्य निर्वाचनस्य अनन्तरं प्रथमवारं पीएम-महोदयेन सह मिलितवान्, अस्य विजयस्य कृते तस्मैअभिनन्दनम्। भविष्ये भारत-कनाडा-देशयोः मिलित्वा प्रगतिः भविष्यति ।
ट्रम्पः पुनः स्वीकृतवान् यत् रूसदेशं जी-८-सङ्घस्य बहिष्कारः त्रुटिः अस्ति। वस्तुतः पूर्वं रूसदेशः अस्य समूहस्य भागः आसीत्। परन्तु २०१४ तमे वर्षे युक्रेनदेशात् क्रीमियादेशं स्वीकृत्य तत् बहिष्कृतम् कनाडादेशस्य प्ाूर्वप्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडो इत्यस्य उल्लेखं कृत्वा ट्रम्पः अवदत् यत्, पूर्वं जी-७ जी-८ आसीत्। बराक ओबामा, ट्रुडो च द्वौ जनाः आस्ताम् ये रूसस्य समावेशः न इच्छन्ति स्म । अहं च वदामि यत् एषा त्रुटिः आसीत्, यतोहि अहं मन्ये यदि रूसदेशः तस्मिन् समाविष्टः स्यात् तर्हि अद्य युद्धं न स्यात् तथा च यदि ट्रम्पः चतुर्वर्षपूर्वं राष्ट्रपतिः आसीत् तर्हि अद्य युद्धं न स्यात्।जी-७ शिखरसम्मेलनस्य समये डोनाल्ड ट्रम्पस्य ब्रिटेनस्य पीएम स्टारमरस्य च मध्ये द्विपक्षीयसमागमः अभवत् । ट्रम्पः पत्रिकाणां सम्मुखे स्टारमरः ‘यूके-देशस्य महान् प्रधानमन्त्री’ इति वर्णितवान्। ततः अमेरिकी राष्ट्रपतिः एकं दस्तावेजं दर्शितवान्। ट्रम्पः अवदत् यत् एषः व्यापारिकः सौदाः अस्ति यत् उभयदेशेभ्यः बहु कार्याणि आयं च आनयिष्यति। अमेरिकी राष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः जी-७ शिखरसम्मेलनं त्यत्तäवा अमेरिका देशं प्रत्यागतवान्। मध्यपूर्वेतनावस्य कारणेन ट्रम्पः एषः निर्णयः कृतवान् इति व्हाइट हाउस् इत्यनेन उक्तम्। एतस्मिन् समये ट्रम्पः अवदत् यत्अहंयुद्धविरामार्थं वाशिङ्गटननगरं न प्रत्यागच्छामि। तस्मात् बहु बृहत्तरः विषयः अस्ति।’ प्रतिवर्षं जी-७-सङ्घस्य शिखरसम्मेलनं नियत-कार्यक्रमस्य चर्चायै भवति, यस्य आयोजनं जी-७-राष्ट्रपतिना क्रियते। वस्तुतः जी-७ इत्यस्य सर्वे ७ देशाः क्रमेण तस्य अध्यक्षतांकुर्वन्ति।अस्मिन् वर्षे कनाडादेशः अध्यक्षतां करोति।एतादृशे सति कनाडादेशस्य अल्बर्टा-प्रान्तस्य कनानास्कीस्-नगरे जी-७-शिखरसम्मेलनं भविष्यति । अस्य शिखरसम्मेलनस्य कार्यसूचौ वैश्विक शान्ति सुरक्षा, आर्थिकस्थिरता, विकासः, डिजिटलविकासः च इत्यादयः विषयाः सन्ति। अनेकानि समागमानि कुर्वन्ति, येषु अनेके सम्झौताः भवन्ति।
, विश्वस्य प्रमुखघटनानां विषये आधिकारिकवक्तव्यं च निर्गतं भवति प्रारम्भे जी-७ इत्यस्य कार्यसूची आर्थिकचुनौत्यं जलवायुपरिवर्तनं च इत्यादीनां विषयाणां समाधानं अन्वेष्टुम् आसीत् । पश्चात् राजनैतिकसुरक्षासम्बद्धाः विषयाः अपि तस्मिन् समाविष्टाः अभवन् । वैश्विकविषयेषु जी-७-सङ्घस्य निर्णयाः सम्पूर्णं विश्वं प्रभावितयन्ति ।

उदाहरणार्थं उ७ इत्यनेन २००२ तमे वर्षे मलेरिया-एड्स-रोगेण सह युद्धं कर्तुं वैश्विकं कोषं निर्मितम् ।१९९८ तमे वर्षे वित्तीयसंकटस्य समये इन्डोनेशिया-थाईलैण्ड्-इत्यादीनां देशेभ्यः आर्थिकसाहाय्यं प्रदत्तम् ।रूस-युक्रेन-युद्धस्य समये रूस-देशे कठोरप्रतिबन्धाः स्थापयितुं युक्रेन-देशस्य साहाय्यं च कर्तुं निर्णयः कृतः

मेलोनी पीएम मोदी इत्यनेन सह मिलितवती- उक्तवान्-इटली-भारतयोः गभीरा मैत्री अस्ति

कनाडादेशस्य अल्बर्टा-प्रान्तस्य कनाडास्कीस्-नगरे त्रिदिवसीय-जी-७-शिखर सम्मेलनस्य समाप्तिः अभवत्। प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी अतिथि राष्ट्ररूपेण शिखर सम्मेलनस्य भागः अभवत्। अस्मिन् काले सः अनेकेषां विश्वनेतृभिः सह मिलितवान् कनाडादेशस्य पीएम मार्क कार्नी इत्यनेन मोदी इत्यस्य स्वागतं कृतम्। पीएम मोदी इटलीदेशस्य प्रधानमन्त्री जॉर्जिया मेलोनी इत्यनेन सह अपि मिलितवान्। उभौ नेतारौ स्मितं कुर्वन्तौ दृष्टौ। प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी जी-७ शिखर सम्मेलने इटली देशस्य प्रधानमन्त्री जॉर्जिया मेलोनी इत्यनेन सह मिलितवान्। एतस्मिन् समये उभौ स्मितं दृश्यन्ते स्म। ततः पूर्वं २०२३ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बरमासे दुबईनगरे २८ शिखर सम्मेलने उभौ नेतारौ मिलितवन्तौ। मेलोनी इत्यनेन अस्याः समागमस्य छायाचित्रं सामाजिक माध्यमेषु इति हैशटैग् इत्यनेन साझां कृतम्, यत् अत्यन्तं वायरल् अभवत्। पीएम मोदी इत्यनेन सह एतत् पदं साझां कुर्वन् मेलोनी लिखितवान्- इटली भारतं च गहनमैत्रीद्वारा सम्बद्धौ स्तः। मोदी लिखितवान्- प्रधानमन्त्री जॉर्जिया मेलोनी, अहं भवता सह सम्पूर्णतया सहमतः अस्मि। भारत-इटली-देशयोः मैत्री निरन्तरं सुदृढा भविष्यति, येन अस्माकं जनानां महती लाभः भविष्यति ।