नवदेहली। भारतं ओमानं च एकं महत्त्वपूर्णं मुक्त व्यापार सम्झौते हस्ताक्षरं कृतवन्तौ। गुरुवासरे हस्ताक्षरितः सम्झौता द्वयोः देशयोः आर्थिकसम्बन्धं सुदृढं कर्तुं महत्त्वपूर्णं सोपानम् अस्ति। सम्झौतेन ओमानदेशः भारतस्य निर्यातस्य ९८ प्रतिशताधिकस्य शुल्कं समाप्तं करिष्यति, यत्र वस्त्रं, कृषिजन्यपदार्थाः, चर्मवस्तूनि च सन्ति भारतेन खजूर, संगमरवर, पेट्रोकेमिकल इत्यादीनां आवश्यकानां ओमानी-उत्पादानाम् आयातशुल्कस्य न्यूनी करणाय अपि सहमतिः कृता अस्ति। प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी इत्यस्य उपस्थितौ मस्कट्-नगरे हस्ताक्षरितः अयं सम्झौता आगामिवित्तवर्षस्य प्रथमत्रिमासे प्रभावी भविष्यतिइति अपेक्षा अस्ति। अस्मिन् सम्झौते वाणिज्य-उद्योगमन्त्री पीयूशगोयलः, ओमानस्य वाणिज्य-उद्योग-निवेश-प्रवर्धनमन्त्री कैस बिन् मोहम्मद-अल् यूसुफः च हस्ताक्षरितवन्तः यदा भारतस्य बृहत्तमे निर्यातगन्त व्यस्थाने अमेरिकादेशे ५० प्रतिशतपर्यन्तं उच्चशुल्कस्य सामना भवति तदा एषः सम्झौताः महत्त्वपूर्णः अस्ति। ओमानस्य वैश्विकसेवाआयातस्य कुलम् १२.५२ अब्ज अमेरिकीडॉलर् अभवत्, यस्मिन् भारतस्य भागः केवलं ५.३१ प्रतिशतं एव अभवत्। एतेन भारतीयसेवाप्रदातृणां कृते अपारक्षमता प्रकाशिता भवति। अपि च, सीईपीए-संस्थायाः एकं प्रमुखं वैशिष्ट्यं भारतीयव्यावसायिकानां कृते उन्नतगतिशीलतारूपरेखा अस्ति। प्रथमवारं ओमान देशे कुशल व्यावसायिक-आन्दोलनस्य (मोड ४) अन्तर्गतं व्यापक प्रतिबद्धताः प्रवर्तन्ते, यत्र कम्पनी-अन्तर्-कर्मचारिणां सीमां २०ज्ञ् तः ५०ज्ञ् यावत् वर्धयितुं च अस्ति अनुबन्धसेवा प्रदातृणां कृते अनुमतं वासकालः अपि वर्तमान ९० दिवसात् वर्षद्वयं यावत् वर्धितः अस्ति, तत्र वर्षद्वयं यावत् विस्तारयितुं विकल्पः अस्ति सम्झौते लेखाशास्त्र, कर, वास्तुकला, चिकित्सा, तथा सम्बद्ध सेवा इत्यादिषु प्रमुखक्षेत्रेषु कुशलव्यावसायिकानां कृते अधिकउदारप्रवेशस्य, वासस्य च शर्ताः अपि प्रदत्ताः सन्ति, येन गहनतरं अधिकसुलभव्यापारसङ्गतिं प्रवर्धते। ओमानदेशस्य प्रमुखसेवाक्षेत्रेषु भारतीयकम्पनीभिः शतप्रतिशतम् प्रत्यक्षविदेशीयनिवेशस्य अपि प्रावधानं सम्झौतेन कृतम् अस्ति। एतेन भारतस्य सेवा-उद्योगाय व्यावसायिक-उपस्थित्याक्षेत्रे कार्य-विस्तारस्य महत्त्वपूर्णाः अवसराः प्राप्यन्ते। अपि च, ओमानस्य योगदान दायी सामाजिकसुरक्षाव्यवस्था कार्यान्वितं जातं चेत् भविष्ये सामाजिकसुरक्षासम्झौते चर्चां कर्तुं उभयपक्षः सहमतौ अस्ति। श्रमिक-आन्दोलनस्य, श्रम-संरक्षणस्य च सुविधायै दूरदर्शी-दृष्टिकोणं प्रतिबिम्बयति। ओमानः अस्मिन् क्षेत्रे प्रमुखः सामरिकः भागीदारः अस्ति तथा च व्यापकमध्यपूर्वस्य आप्रिâकादेशस्य च भारतीयवस्तूनाम् सेवानां च प्रमुखः प्रवेशद्वारः अस्ति। ओमान-देशे प्रायः ७,००,००० भारतीयाः नागरिकाः निवसन्ति। भारतदेशः ओमानदेशात् प्रतिवर्षं प्रायः २ अर्ब अमेरिकी डॉलर् प्राप्नोति। ओमानदेशे भारतीयोद्यमानां सशक्तं उपस्थितिः स्थापिता, यत्र ६,००० तः अधिकाः भारतीय प्रतिष्ठानाः विभिन्नक्षेत्रेषु कार्यं कुर्वन्ति। भारतेन एप्रिल २००० तः सितम्बर २०२५ पर्यन्तं ओमानदेशात् ६१५.५४ मिलियन अमेरिकीडॉलर् प्रत्यक्षविदेशीयनिवेशः प्राप्तः ।विगतषड्मासेषु युनाइटेड् किङ्ग्डम्-देशेन सह कृतस्य व्यापारसम्झौतेन अनन्तरं एषः द्वितीयः व्यापारसम्झौता अस्ति अस्माकं श्रम-प्रधान-हितैः सह स्पर्धां न कुर्वन्ति, भारतीय-व्यापाराणां कृते अवसरान् च प्रदातुं विकसित-अर्थव्यवस्थाभिः सह व्यापार-सम्झौतां कर्तुं रणनीत्याः भागः अस्ति ।. खाड़ीसहकारपरिषदः (उण्ण्) सदस्यदेशेन सह भारतस्य एषः द्वितीयः व्यापारसम्झौता अस्ति । भारतेन २०२२ तमस्य वर्षस्य मेमासे संयुक्त अरब अमीरात्-देशेन सह अपि एतादृशः सम्झौता कृता, कतार-देशेन सह अपि शीघ्रमेव वार्ता आरभ्यते इति अपेक्षा अस्ति । अन्ये जीसीसी सदस्याः बहरीन्, कुवैट्, सऊदी अरबदेशः च सन्ति । मुक्तव्यापारसम्झौतेः आधिकारिकतया व्यापकआर्थिकसाझेदारीसम्झौता (ण्Eझ्A) इति उच्यते । २०२३ तमस्य वर्षस्य नवम्बरमासे औपचारिकरूपेण आरब्धाः अस्मिन् वर्षे च समाप्ताः । भारत-ओमान-द्विपक्षीयव्यापारः २०२४-२५ वित्तवर्षे १०.५ अरब अमेरिकी-डॉलर् (निर्यातः ४ अर्ब अमेरिकी-डॉलर्, आयातः ६.५४ अमेरिकी-डॉलर्) इति अनुमानितम्