नवदेहली। राष्ट्रीयस्वयंसेवकसंघस्य सरसंघचालकः डॉ. मोहन भागवतः अवदत् यत्, ‘पूर्वं जनाः संघस्य कार्यं दृष्ट्वा हसन्ति स्म। डॉ. हेडगेवरं प्रति अपि हसन्ति स्म यत् सः नासिका अपि स्वच्छं कर्तुं न शक्नोमि। सः एतादृशैः बालकैः सह राष्ट्रस्य निर्माणं कर्तुं प्रयतते स्म। एतादृशः उपहासः सामान्यः आसीत् । विचारः एव अस्वीकार्यः इति मन्यते स्म।जनाःवदन्ति स्म यत् हिन्दुनां संगठनं मण्डूकानां तौलनवत् अस्ति; तत् कर्तुं न शक्यते स्म। किमर्थं हिन्दुजनान् जागृतुं प्रयतसे ते मृतजातिः सन्ति। शरीरं कार्यं कर्तुं व्यवस्था अपि नासीत्।अद्य संघस्य कार्यं चर्चायाः सामाजिकस्नेहस्य च विषयः अभवत्। संघस्य स्वयंसेविकानां प्रचार काणां च उपलब्धीनां व्यापकतया स्वीकारः क्रियते।
भागवतः रविवासरे जयपुरनगरे एतानि वचनानि अकरोत्। आरएसएस सरसंघचालकः मालवीयनगरस्य पठेयभवने राजस्थानस्य स्वर्गीयप्रचारकाणां व्यक्तित्वं कृतीनां च आधारेण निर्मितस्य ‘और ये जीवन समर्पित’ इति पुस्तकस्य विमोचनं सम्बोधयति स्म। मोहन भागवतः अवदत्, ‘तस्मिन् समये कस्यचित् प्रचार कत्वस्य परिस्थितयः नासीत्। सर्वं अन्धकारमयं आसीत्।’ एतादृशे सति प्रचारकत्वस्य अर्थः अन्धकारे कूर्दनं भवति स्म।मम स्वस्य भविष्यस्य नाशः इव आसीत्, परन्तु एकः भावः आसीत् यत् यदि अहं भारतमातुः कृते न करोमि तर्हि को करिष्यति तस्मिन् समये प्रचारकाः उद्भूताः, देशे सर्वत्र गच्छन्ति स्म। ते कार्यं स्थापितवन्तः, श्रमिकान् पालितवन्तः। एतादृशं दृढं आधारं निर्माय ते प्रस्थिताः। समाजे संघस्य स्वीकारः वर्धितः, तस्य प्रशंसा च क्रियते।
सरसंघचालकः डॉ. मोहन भागवतः अवदत् यत्, ‘अद्य संघस्य स्थितिः महती परिवर्तनं जातम्। अद्य संघस्य कार्यं चर्चायाः सामाजिकस्नेहस्य च विषयः अभवत्। संघस्य स्वयंसेवकानां प्रचारकानां च उपलब्धीनां प्रशंसा क्रियते। सः अवदत् यत्, ‘एवं शाखं (शाखा) चालयित्वा एव राष्ट्रस्य कृते किमपि सिद्धं भविष्यति इति वर्षशतपूर्वं कः कल्पयितुं शक्नोति स्म? जनाः वदन्ति स्म यत् ते वायुना यष्टयः डुलन्ति स्म। ते श्वानान् अपि मारयितुं न शक्नुवन्ति। ते कथं राष्ट्रस्य रक्षणं करिष्यन्ति अद्य संघः शताब्दीम् आचरति, समाजे तस्य स्वीकारः अपि वर्धितः अस्ति । संघेन सह स्पर्धायां बहवः जनाः शाखाः आरब्धाः, परन्तु कश्चन अपि १५ दिवसान् अपि न स्थापितः ।
संघस्य कार्यस्य विषये सूचनां दत्त्वा भागवतः अवदत् यत्, ‘सङ्घः स्वयंसेवकानां भावनात्मकेन प्राणशत्तäया च चालयति। प्रत्येकः स्वयंसेवकः मानसिकतायाः आधारेण प्रचारकः भवति। एषा एव संघस्य प्राणशक्तिः। संघस्य अर्थः अस्ति यत् वयं स्वयंसेवकाः स्मः। संघस्य अर्थः स्वयंसेविकानांजीवनंभावनात्मकंचबलम्।अद्य संघस्यवृद्धिः अभवत्। कार्यसम्बद्धाः अवसराः, सुविधाः च वर्धिताः, परन्तु एतेन अपि बहवः हानिः भवति। विरोधस्य उपेक्षायाः च समयेआसन्तथाएव तिष्ठितव्यम्।
तेन भावात्मकबलेन संघः अग्रे गमिष्यति’ इति।