नवदेहली/वार्ताहर:। विदेशमन्त्री एस.जयशंकरः मंगलवासरे मास्कोनगरे रूसस्य राष्ट्रपतिना पुटिन् इत्यनेन सह मिलितवान्। शङ्घाईसहकारसङ्गठनस्य समागमस्य पार्श्वे एव एषा समागमः अभवत्।समागमे जयशज्र्रः आतज्र्वादविषये भारतस्य दृढं वृत्तिम् स्पष्टीकृतवान्।आतज्र्वादस्यबहानानिन भवितुमर्हन्ति, भारतं स्वनागरिकाणां रक्षणार्थं प्रत्येकं पदं गृह्णीयात् इतिसःअवदत्। जयशज्र्रः आतज्र्वादस्य, पृथत्तäवस्य, अतिवादस्य च निवारणायएससीओ-संस्थायाः स्थापनाअभवत्इतिअवदत्। अद्यत्वे एतेषां आव्हानानां तर्जनं पूर्वस्मात् अपि अधिकं वर्धितम् अस्ति। सः संस्थायाः कृते शून्य सहिष्णुतानीतिं स्वीकुर्वन्तु इति आग्रहं कृतवान्। जयशज्र्रः आङ्ग्लभाषां एससीओ-संस्थायाः आधिकारिकभाषा करणीयम् इति उक्तवान् जयशज्र्रः इदमपि अवलोकितवान् यत् अद्यैव भारते द्वौ प्रमुखौ आतज्र्वादी आक्रमणौ घटितौ एकः काश्मीरस्य पहलगामनगरे २६ जनाः मृताः, अपरः च दिल्लीनगरस्य लालदुर्गस्य समीपे कारबम्ब विस्फोटः, यस्मिन् १५ जनानां प्राणाः गताः। सः एताःघटनाः गम्भीरचिन्ताजनकः विषयः इति वर्णयित्वा आतज्र्वादविरुद्धं एकीकृतयुद्धस्य आवश्यकतायाः उपरि बलं दत्तवान्। समागमे जयशंकरः एससीओ-संस्थायाःसुधारस्यआधुनिकीकरणस्यच आवश्यकतायाः विषये अपि बलं दत्तवान्। भारतीय विदेश मन्त्री उक्तवान् यत् संस्थायाः समयेन सह अनुकूलनंकरणीयम्,आङ्ग्लभाषां एससीओ-संस्थायाः आधिकारिकभाषां कर्तुं निर्णयः अधिकं स्थगितव्यः इति। सम्प्रति एससीओ-मध्ये केवलं रूसी-चीनी-भाषायाः उपयोगः भवति। सः वैश्विक-आर्थिक-अनिश्चित तायाः विषये अपि चिन्ताम् प्रकटितवान्, वैश्विक-आपूर्ति-शृङ्खलानां कृते खतराणि वर्धन्ते, देशैः परस्परव्यापार-सहकार्यं च वर्धयितुं आवश्यकम् इति च अवदत् भारतं अनेकैः एससीओ-देशैः सह मुक्त व्यापार सम्झौतेषु कार्यं कुर्वन् अस्ति। संस्कृति-मानवता-सम्बद्धेषु विषयेषु अपि वक्तव्यं कृतम्।
संस्कृति-मानवता-सम्बद्धेषु विषयेषु वदन् जयशंकरः अवदत् यत् भारतस्य एससीओ-देशानां च गहनाः सांस्कृतिक सम्बन्धाः सन्ति। भारतेन अनेक देशेषु भगवद्बुद्धस्य पवित्रावशेषाणां प्रदर्शनीः आयोजिताः, धरोहर संरक्षणे अपि सहकार्यं कर्तुं सज्जः अस्ति। जयशज्र्रः अपि वर्णितवान् यत् भारतेन महामारीकाले एससीओ-देशानां कथं सहायतां कृत्वा टीकाः, औषधानि, उपकरणानि च प्रेषितानि। समागमानन्तरं सः मङ्गोलिया-कतारयोः प्रधानमन्त्रिभिः सह अपि मिलितवान्। अस्याः सभायाः आतिथ्यं रूसदेशेन कृतम्, तदर्थं जयशज्र्रः रूसस्य प्रधान मन्त्री मिखाइल मिशुस्टिन् इत्यस्य धन्यवादं कृतवान्। रूसीतैलस्य द्वितीयःबृहत्तमःक्रेता भारतः अस्ति भारतेन अक्टोबर्-मासे रूसदेशात् २.५ अर्ब-डॉलर् (प्रायः २२.१७ सहस्रकोटिरूप्यकाणि) मूल्यस्य कच्चे तैलं क्रीतवान्, येन सः विश्वस्य द्वितीयः बृहत्तमः क्रेता अभवत्। एषा सूचना हेल्सिन्की-नगरस्य ऊर्जा-स्वच्छवायु-संशोधन केन्द्रेण स्वस्य प्रतिवेदने प्रदत्ता। इत्यस्य अनुसारं चीनदेशः प्रथमस्थाने अस्ति यत्र ३.७ अब्ज डॉलर (प्रायः ३२.८२ सहस्रकोटि रूप्यकाणि) मूल्यस्य आयातः अभवत्। समग्रतया रूसदेशात् भारतस्य जीवाश्म-इन्धनस्य आयातः ३.१ अब्ज-डॉलर् (प्रायः २७.४९ सहस्रं कोटिः) यावत् अभवत्। चीनदेशस्य कुलम् आकज्र्णं ५.८ अब्ज डॉलर (प्रायः ५१.४४ सहस्रं कोटिरूप्यकाणि) आसीत्। चीनदेशः अपि रूसी अङ्गारस्य बृहत्तमः क्रेता अभवत्, सः ७६० मिलियन डॉलरमूल्यं अङ्गारं क्रीतवान्। इदानीं भारतेन अक्टोबर्-मासे ३५१ मिलियन-डॉलर्-मूल्यानां रूसी-अङ्गारस्य, २२२ मिलियन-डॉलर्-मूल्यानां तैल-उत्पादानाम् आयातः कृतः जयशंकरः उक्तवान् यत् द्वयोः देशयोः मध्ये नूतनानां समझौतानां अन्तिम पदे चर्चाः सन्ति। जयशंकरः कालमेव रूसस्य विदेश मन्त्री सर्गेई लावरोव इत्यनेन सह मिलितवान्। समागमे सः अवदत् यत् ऊर्जा, व्यापारः, निवेशः, अन्तरिक्षं, विज्ञानं, रक्षा च इत्यादिषु अनेकक्षेत्रेषु द्वयोः देशयोः मध्ये नूतनाः सम्झौताः परियोजनाश्च चर्चायाः अन्तिमपदे सन्ति। युक्रेन-सङ्घर्षः, पश्चिम-एशिया-देशस्य स्थितिः, अफगानिस्तान-देशः च इत्यादीनां जटिल वैश्विक-स्थितीनां विषये अपि द्वयोः देशयोः मुक्ततया चर्चा भवति। जयशंकरः आगामि मासे नूतन दिल्ली नगरे आयोजितस्य पीएम नरेन्द्र मोदी-राष्ट्रपति व्लादिमीर पुतिनयोः मध्ये २३ तमे वार्षिक भारत-रूस-शिखर सम्मेलनस्य सज्जतायै मास्को-नगरं गच्छति।