नवदेहली। इण्डिगो शुक्रवासरे ४०० तः अधिकानि विमानयानानि निरस्तं कृतवान् तथा च विभिन्नेषु विमान स्थानकेषु बहूनां विमानयानानां विलम्बः अभवत् इति सूत्रेषु उक्तम्। दीर्घकालं यावत् विमानस्य विलम्बस्य कारणेन विमानस्थानकेषु शतशः यात्रिकाः कष्टानां सामनां कृतवन्तः। दिल्लीविमानस्थानके प्रस्थान-आगमन-सहिताः २२० तः अधिकाः विमान यानानि रद्दीकृतानि, बेङ्गलूरु-विमानस्थानके १०० तः अधिकाः विमानयानानि रद्दीकृतानि इति सूत्रेषु उक्तम्। हैदराबाद विमान स्थानके ९० तः अधिकाः विमानयानानि रद्दीकृतानि इति सूत्रेषु उक्तम्। अन्येषु विमान स्थानकेषु अपि विमानयानानि रद्दीकृतानि विलम्बितानि च अभवन्। इण्डिगो इत्यस्य केबिन् क्रू इत्यस्य विषयेषु अन्यकारणेषु च परिचालनविघटनस्य सामनां कुर्वन् अस्ति। नागरिकविमाननमन्त्रालयः नागरिक विमानन महानिदेशालयः च विगतदिनात् इण्डिगो-संस्थायाः विमानविघटनसम्बद्धानां स्थितिं निकटतया निरीक्षमाणाः सन्ति। इन्डिगो इत्यनेन गुरुवासरे विमानननियामकं डीजीसीए इत्यस्मै सूचितं यत् भारतस्य बृहत्तमे विमानसेवायां चालकदलस्य अभावस्य, तकनीकीसमस्यानां च कारणेन केरलस्य तिरुवनन्तपुरम-अन्तर्राष्ट्रीयविमानस्थानके चत्वारि इन्डिगो-विमानयानानि-द्वौआगच्छन्तौ,द्वौ बहिर्गच्छन्तौ च-विमानयानानि रद्दीकृतानि। अपि च, त्रीणि आगच्छन्तीनि, त्रीणि च निर्गच्छन्तीनि विमानयानानि विलम्बितानि, येन यात्रिकाणां असुविधा वर्धिता इति एएनआई-संस्थायाःटीआरवी-विमानस्थानक-पीआरओ-इत्यस्य उद्धरणं दत्तम्। दिल्ली-नगरस्य आईजीआई-विमानस्थानके अपि एतादृशी समस्या दृष्टा। अस्मिन् संकटे विलम्बस्य अन्तिमक्षणे रद्दीकरणस्य च कारणेन अन्यस्य विमानस्य बुकिंगार्थं यात्रिकाणां कृते २०,००० तः ?३०,००० यावत् दातव्यं भवति। इण्डिगो महाराष्ट्रस्य विमानस्थानकेषु अपि परिचालनचुनौत्यस्य सामनां कृतवान्। शुक्रवासरे अर्धरात्रे १२ वादनतः प्रातः ८ वादनपर्यन्तं १६ आगच्छन्तः १६ निर्गच्छन्तः च विमानयानानि रद्दीकृतानि,प्रायःपुणे-मुम्बई-नगरप्रति। अहमदाबादस्य सरदारवल्लभभाई पटेल् अन्तर्राष्ट्रीयविमानस्थानके इण्डिगो इत्यस्य कार्याणि अपि प्रभावितानि सन्ति। जनाःक्रोधंप्रकटयित्वा अधिकारिभ्यः आह्वानं कृतवन्तः यत् शीघ्रमेव अस्य विषयस्य समाधानं कुर्वन्तु। एकः यात्री अवदत्, ‘अहमदाबादतः वाराणसीनगरं प्रति मम इण्डिगो-विमानं कालः आसीत्..अनेकविलम्बस्य अनन्तरं वयं अस्माकं विमानं रद्दं कृतवन्तः, परन्तु अस्माकं सामानं समये एव न प्राप्तम्। वयं प्रायः १०-१२ घण्टाः यावत् अत्र अटन्तः स्मः, अस्माकं जलं वा भोजनं वा न प्राप्तम्। स्थितिः अतीव दुर्गता अस्ति। अन्यं विमानं प्राप्तुं अपि अतीव कठिनम् अस्ति, अन्यविमानसेवाभिः स्वभाडा वर्धिता अस्ति… भाडाः अन्येषां विमानसेवानां द्विगुणितम् अस्ति’ इति अद्य दिल्ली-विमानस्थानके २२५ इण्डिगो-विमानयानानि रद्दीकृतानि। त्रयः दिवसाः सहस्राधिकाः विमानयानानि रद्दीकृतानि सन्ति।
गुरुवासरे ५५० विमानयानानि निरस्तीकृतानि
उल्लेखनीयं यत् इण्डिगो इत्यनेन गुरुवासरे ५५० तः अधिकानि अन्तर्राष्ट्रीय-आन्तरिक-विमानयानानि रद्दीकृतानि, येन बहवः जनाः यात्रायोजना बाधिताः। विगत २० वर्षेषु विमानसेवायाम् एकस्मिन् दिने एव विमानयानानि रद्दीकृतानि सर्वाधिकं संख्या अस्ति । इदानीं यात्रिकाणां कृते यत् असुविधा भवति तत् दृष्ट्वा इण्डिगो इत्यनेन नागरिक विमानन महानिदेशालयात् २०२६ तमस्य वर्षस्य फरवरी-मासस्य १० दिनाज्र्पर्यन्तं कतिपयेभ्यः एफडीटीएल-प्रावधानेभ्यः छूटं प्राप्तुं अनुरोधः कृतः अस्ति ‘सुरक्षा मार्जिनं निर्वाहयन् यात्रिकाणां असुविधां न्यूनीकर्तुं इण्डिगो इत्यनेन ए३२० परिचालनानां कृते १० फरवरी २०२६ पर्यन्तं कतिपयेभ्यः एफडीटीएल-प्रावधानेभ्यः परिचालनसंशोधनं/मुक्तिं अनुरोधितम्। इण्डिगो इत्यनेन डीजीसीए इत्यस्मै आश्वासनं दत्तं यत् सुधारात्मकाः उपायाः क्रियन्ते, सामान्यं स्थिरं च परिचालनं १० फरवरी २०२६ यावत् पूर्णतया पुनर्स्थापितंभविष्यति’ इति डीजीसीए इत्यनेन उक्तम्।
अधिकानि विघ्नानि सम्भाव्यन्ते-इण्डिगो इत्यनेन डीजीसीए इत्यस्मै सूचितं यत् आगामिषु २-३ दिवसेषु अधिकानि विमानयानानि रद्दीकृतानि भविष्यन्ति यतः विमानसेवा स्वस्य समयसूचीं स्थिरी कर्तुं प्रयतते। एतस्य प्रकाशनस्य अनन्तरं डीजीसीए विमानसेवायाः विरुद्धं कठोरं वृत्तिम् अङ्गीकृतवती अस्ति पीटीआई-रिपोर्ट्-अनुसारं इण्डिगो-संस्थायाः कथनमस्ति यत्, दैनिक-सञ्चालन-कठिनतानां प्रबन्धने सहायतार्थं ८ दिसम्बर्-मासात् विमानयानानां संख्यां न्यूनीकरिष्यति डीजीसीए विमानसेवायाः चेतावनीम् अयच्छत् िविमानन निरीक्षक संस्थायाः कथनमस्ति यत् आगामिदिनेषु इण्डिगो-संस्थायाः विमानयानानां, परिचालनस्य उन्नयनार्थं कृतानां पदानां, यात्रिकसेवानां च निकटतया निरीक्षणं करिष्यति। नियामकः विमानसेवायाः टिकटमूल्यानि वर्धयित्वा वर्तमानस्थितेः लाभं न ग्रहीतुं चेतवति स्म। नागरिक विमाननमन्त्री राममोहननायडुः स्थितिं समीक्ष्य विमान स्थानकान् निर्देशं दत्तवान् यत् ते अटन्तानाम् यात्रिकाणां कृते यथाशक्ति सहायतां कुर्वन्तु।
शुक्रवासरे अनेकेषु विमानस्थानकेषु अराजकता उत्पन्ना यतः इण्डिगो इत्यस्य प्रचलति परिचालन संकटस्य कारणेन यात्रिकाणां विमानसेवाकर्मचारिणां च मध्ये व्यापकरूपेण रद्दीकरणं, दीर्घकालं विलम्बः, उष्णविवादाः च अभवन् इण्डिगाे इत्यस्य परिचालन संकटः ५ दिसम्बर् दिनाङ्के अधिकः अभवत्, येन देशे व्यापकरूपेण विमानयानस्य रद्दीकरणं जातम्, येन यात्रिकाणां महती असुविधा अभवत् कर्मचारिणां अभावः, तकनीकीविषयाणि, जालविघटनं च कृत्वा विमानसेवायाः एकदिवसीयविच्छेदः अभवत्गुरुवासरे द्वयोः दिवसयोः मध्ये द्वितीयवारं क्षमायाचनां कृतवती विमानसेवा। इण्डिगो इदानीं विमान चालका नाम् रात्रौ कर्तव्यसमयान् सीमितं कृत्वा प्रावधानानाम् नियामकात् राहतं याचितवान्-एषां नियमानाम् एव सम्बोधनाय तया संघर्षः कृतः आसीत्-तथा च उक्तं यत् कार्याणि पूर्णतया आरभ्य २०२६ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य १० दिनाज्र्पर्यन्तं समयः स्यात्, यत्र मासद्वयाधिकं समयः अस्ति विमानसेवा चेतावनीम् अयच्छत् यत् आगामिषु द्वौ त्रयः दिवसौ अपि अधिकानि रद्दीकरणं निरन्तरं भविष्यति यतः सा स्वस्य समयसूचीं स्थिरं कर्तुं प्रयतते, यत्र डिसेम्बर्-मासस्य ८ दिनाज्रत् आरभ्य विमानयानानां न्यूनता भविष्यति। नागरिक विमानन महानिदेशालयेन (डीजीसीए) अनुरोधः स्वीकृतः वा इति न उक्तम्। ‘एते व्यवधानाः मुख्यतया द्वितीयचरणस्य (उड्डयन कर्तव्य समयसीमायाः) कार्यान्वयनस्य दुर्गणनायाः योजनायाः अभावस्य च कारणेन अभवन्, यत्र विमानसेवा स्वीकृतवती यत् वास्तविकचालकदलस्य आवश्यकता तेषां प्रत्याशितस्य अपेक्षया अधिका आसीत्,’ इति इन्डिगोप्रतिनिधिभिः नियामकं ज्ञापयित्वा गुरुवासरे विलम्बेन डीजीसीए इत्यनेन विज्ञप्तौ उक्तम्। नागरिक विमानन मन्त्री राममोहन नायडुः गुरुवासरे वरिष्ठ मन्त्रालयस्य अधिकारिभिः इण्डिगोनेतृत्वेन च सह उच्चस्तरीयसमीक्षासमागमं कृत्वा विमानसेवायाः निर्देशं दत्तवान् यत् सः ‘शीघ्रतः’ परिचालनं सामान्यं करोतु तथा च एतत् सुनिश्चितं करोतु यत् संकटेन भाडावृद्धिः न भवति। नियामकेन देशे सर्वत्र भारतीय विमानस्थानक प्राधिकरणनिदेशकान् निर्देशः दत्तः यत् ते स्थितिं निरीक्षन्तु, अटन्तानाम् यात्रिकाणां सहायतां च कुर्वन्तु। विमानस्थानकेषु यात्रिकाः विमानस्य रद्दीकरणस्य विषये इण्डिगो इत्यस्य विरुद्धं क्रोधं प्रकटितवन्तः। अनेकविमान स्थानकेषु यात्रिकाः अस्य विशालस्यव्यत्ययस्यविषयेगभीरांकुण्ठां प्रकटितवन्तः, येन बहवः स्पष्टं अद्यतनं वा वैकल्पिक यात्राविकल्पं वा विनाअटन्ति स्म यात्रिकाः अवदन् यत् कर्मचारिणां अभावेन, नूतनानां चालकदलविनियमानाम् कारणेन च विलम्बेन तेषां समुचितसञ्चारं, भोजनं, जलं वा विना घण्टाभिः प्रतीक्षितुं बाध्यता अभवत्।
एएनआई-सञ्चारमाध्यमेन सह भाषमाणः एकः यात्री अवदत् यत् तेभ्यः विमानसेवातः कोऽपि सूचना न प्राप्ता, अन्येषां विमानसेवानां भाडा द्विगुणं जातम् इति।

दिल्ली-विमानस्थानकात् सर्वाणि इण्डिगो-विमानयानानि रद्दीकृतानि
दिल्लीतः सर्वाणि प्रस्थानविमानयानानि शुक्रवासरे २३:५९ वादनपर्यन्तं रद्दीकृतानि, येन प्रमुखविमानस्थानके पूर्वमेव प्रचण्डा अराजकता वर्धते। दिनभरि स्थितिः अधिका अभवत् इति कारणेन आईजीआई विमानस्थानकस्य यात्रिकाणां कृते पूर्णतया बन्दीकरणस्य सूचना दत्ता। इण्डिगो सामान्यतया दिल्लीतः २३५ विमानयानानि चालयति, येन शतशः यात्रिकाणां कृते प्रतीक्षां कर्तुं, पुनः बुकं कर्तुं, अन्ययात्राविकल्पान् अन्वेष्टुं वा अन्यः विकल्पः नास्ति ।

राहुलगान्धी इण्डिगोसंकटस्य दोषं सर्वकारस्य एकाधिकारप्रतिरूपं ददाति
काङ्ग्रेसनेता राहुलगान्धी शुक्रवासरे इन्डिगो-विफलता सर्वकारस्य ‘एकाधिकारप्रतिरूपस्य’ परिणामः इति दावान् कृत्वा तर्कितवान् यत् भारतं प्रत्येकस्मिन् क्षेत्रे न्यायपूर्णप्रतिस्पर्धायाः अर्हति, न तु यत् सः मैच-निर्धारण-एकाधिकारः इति वर्णितवान्।